"De Monaco"

From EuroDocs

Jump to: navigation, search

EuroDocs > History of Monaco: Primary Documents > Transcriptions from the Archives départementales des Alpes-Maritimes > De Monaco

[Page 138:]
De Monaco

[Page 139:]
ANNO ENCARNATIONIS [DOMINI]
Millesimo CCCXXX° die vicesimo tertio [februarii] decime quarte iudicionis. Constitutus In Regia curia Niciensi coram nobili et sapient viro [Domino] Guilhermo Grani Iudire Nicie pro tribunal sedente vir Nobilis [dominus] Daniel Marquesanus civis Nicie nomine suo proprio et ut sindicus uniuersitatis hominum cimitatis predicte ut asserit dixit et preposuit coram Ièso Domino Iudice quod sua Interest nominibus quibus supra habere In publicam formam [conventiones] et pacta habitas et mitas Inter virum [Magnificum] [dominum] Ioannem de Aguablanca militem quondam Comitatuum Prouintie et [for…] Senescalum nomine et pro parte regie curie ex una parte, et homines Castri de Monaco ex altera descriptas In [quodam] publico Instrumento scripto mani ut Ineo legitur Magistri Nicolai de Botonto Iunc dicti quondam domini Senescalis [notarii]. Quatenus sibi placer dignetur publicari facere In Ipsius domini Iudicis Et subscriptorum testium presentia Ipsius autoritate et mandato dictum [Instrumentum] scriptum manu supradicti [notarii] In quo dicte conventiones descripte sunt per Raymundum Martini notarium dicte Curie Et tam de publicatione [que] de tenore [eiusdem]

Eidem fieri facere Ipsius autoritate Et mandato per dictum Notarium publicam Instrumentum ad eternam rei memoriam Et ut de Iesis conuentionibus possit fieri fides [cuicunque] habere volenti. Qui dictus [dominus] Index audita requisitione premissa et ea admissa, ut Juris consona Precepit mihi dicto Notario ut Instrumentum huiusmodi In Ipsius presentia et [subscriptorum] [testium] publicare debeam Ipsius autoritate et mandato. Et tam de publicatione Ipsius [que] de tenore [eiusdem] eidem petenti faciam [publicum] Instrumentum Ipsuis autoritate et [mandato] quod faci ego dictus Notarius prout a dicto Domino Iudice habui In mandatis TENOR, vero talis Instrumenti Talis est IN [NOIEM] [DOMINI] AMEN. Anno [domini] millesimo Tricentesimo vicesimo nono Die sexta [Januarii] decime tertie Iudicionis. Regnante [Serenissimo] Principe et [domino] nostro [domino] ROBERTO Dei gratia Iherusalem et Sicilie Rege Illustri Ducatus Apulie et Principatus capue Provintie et [for...] ac [Pedemontis] comite Regnorum [suorum] Anno Vicesimo primo feliciter amen. NONERINT uniuersi presentes pariter et futuri Quòd cum Magnificus vir dominus [Ioannes] de aquablanca miles comitatuum prouintie

[Page 140:]
et [for...] Senescallus Propter multa et dinersa damna et diserimina que [non] nulli habitatoras castri de Monaco pluribus et dinersis personis fidelibus et deuotis [Regiis] tam dictorum comitatum quàm aliunde terra mari [que] depredando et aliter In rebus et personis diuersimo de [Intullerant] Que per homines habitatores dicti castri receptari In castro eodem dicebantur. ac cis in dictis rapinis et [maleficiis] receptando opem et consilium ferendo Et aliter [participar...] dicerentur Cum eis dictum castrum per terram et [per] mare obsessum teneretur Et dicta [obsessione] durante’ per gentes et galeas quos secum habebat dictus dominus senescallus predictis de Monaco et e contra per eos Galeis et gentibus quos Idem dominus Senescallus habebat damna plurima [Illata] enemissent [cedesque] Et vulnera hinc Inde plurima contigissent et peiora continue dubita rentur verisimiliter contingere tractantibus aliquibo bonis personis Inter predictum [dominum] senescallum ex una parte assistetibo, consulentibus et consentientibus sibi […]

viris dominis Petro de [Alamannono] Amirato Prouintie Guilhermo farandi domino de Thoramena Vicario nicie Petro Medici de Tholono Amirato Regni [francorum] Rogerio de fossis [domino] de Canneto ferrario de podio Ricardo Baiulo Comitatus [vingtimilii] Et Iacobo Bermundi [dictorum] [comitatum] maiore Iudice militibus Daniele Marquesani de nicia et langerio [blacacrii] domino de Carrotio Et Dominum Odoardum Malauselli [dominum] [Guilhermum] Marchonium potestatem Galeotum Malauselli Pansericam Malauselli [Nicolosum], Pellatum persinallum dulcis aqua [Nicolosum] presbiterum [Montaninum] de Stacio [Petrum] de facio Guirardum de Rapallo [notarium] Iacobum fauetam Antonium roncurellum Iohanimim [Maffonum] de Sauona et [Bertho...] de facio de dicto castro Monaci. [Nominibus] eorum [propriis] ac uniuersitatis predicte ac singularium personarum nunc [habitatium] In dicto castro Quorum nomina Inferius describuntur per modum subscriptum [adinuicem] conuenerunt saluo et reseruato In omnibus sanctissimi patris et domini nostri domini Ioannis diuina prouidentia sacrosancte romane ac uniuersalis Ecclesie summi Pontificis ac Serenissimi Principis et domini domini ROBERTI Iherusalem et Sicilie regis Illustris

[Page 141:]
Beneplacito et consensu: IMPRIMIS etenim predicti habitatores castri de Monaco nominibus quibus supra promiserunt per [stipulatione…] solemnem dicto domino Senescallo Stipulanti et recipienti nomine suo et dicti domini [nostri] Regis et aliorum quorum Interest [qui] Ipsi In dicto castro lignis vel [nauigiis] corum damnatos Antipapam et Bauarum vel [eorum] sequaces aliquos vel hostes dicte Ecclesie et Regios nullo vuquam tempore receptabunt vel eius prestabunt auxilium consilium vel fauorem ITEM [qui] aliquem piratam [latronem] vel disraubatorem vel cursarium seu [Ipsorum] res vel spolia In dicto castro nullatenus receptabunt, Nec cum eis participabunt ope consilio vel fauore. Sed si quos Inibi venire contingeret Illos capient vel fugabunt ITEM quod in terra vel mari fidelibus et deuotis regÿs [undecunque] sint per se vel alios disranbando vel aliter In [personis] vel rebus nullatenus Inferent nocumenta sed eis prestabunt fauorem consilium et Iuuamen ITEM QUOD [QUOSTUNQUE] fideles et deuotos regios declinantes ad dictum castrum seu eius portum amabiliter tractabunt Nec ab eis In Terra Vel Mari PEDAGIUM Vel daticam aliguam exigent eundo redeundo vel morando seu [per] mare

Transeundo vel aliter quoquomodo ITEM [que] Castellanum et alios ordinatos vel ordinandos pro custodia Bastide nouiter constructe per eundem dominum Senescallum Ante dictum castrum In loco qui dicitur Moneghetus benigne tractabunt. Nec eis Inferent Iniurias sine damna ITEM quòd nullum venientem ad Romanam curiam vel ab inde recedentem capient depredabunt In terra vel mari nec sibi Impectimentum prestabunt dispendium vel aliquod nocumentum Sed eos prosequentur [auxiliis] et fauoribus opportunis ITEM quod Guelfis deuotis et fidelibus [regiis] extriniseus castri eiusdem In personis vel rebus molesti Iniuriosi vel Infesti non erunt. Sed [qui] possessionibus [propriis] et eorum fructibus quos [habent] In Territorÿs Turbie et Rochebrune colendo et aliter libere gaudeant Et [dominum] ad [dictum] castrum portum vel possessiones Ipsas dictos Guelfos declinare vel morari contingerit Ipsos humaniter amabiliter et fauorabiliter tractabunt et eis prestabunt opem [consilium] et fauorem. ITEM quod circa vexilla Regia ponantur In eminentioribus [Turribus] dicti castri. Videlicet unum supra principalem portam et In quolibet [castrorum] seu fortaliciorum dicti castri unum Et

[Page 142:]
Ibi morentur et teneri debeant continue quandiu presens conuentio est ut Infra distinguitur duratura. ITEM quod [dictum] castrum aliquibus personis de Genere’ [Illorum] de Auria non tradent seu [potestatem] vel rectorem de eorum genere aliquem non eligent vel vocabunt nec ad manus aliorum de parte Gebellina preter [quem] [Illorum] qui presentia liter In eodem castro habent facere, castrum predictum [transierint] Insolidum vel pro parte preter [quem] [transacto] testo proxime Instantis sancti Michaelis ultra quod recoligere Dominum [Galeotum] spinola de Baculo In parte aliqua castri eiusdem Interinc non Ipsum recoligere nequeant quoquomodo ITEM quod rector seu Potestas qui nunc est seu erit Durante presente conventione promittere et iurare teneatur In manibus dicti Domini Senescalli seu deputandi per eum presentem conventionem servare et facere Inviotabiliter observari et contrafacientes compescere et punire ac tam dictis Incolis [que] extraneis declinantibus ad dicta Castra et portum Institiam ministrare

ITEM quòd pro tutiori cautella et [roboratione] premissorum Et ut presens conventio tenacius et efficatius observetur dare et tradere promiserunt eidem domino Senescallo de [filiis] seu nepotibus meliorum hominum dicte Terre [usque] ad numerum viginti tenendos per dictum dominum [Senescallum] In dictis Comitatibus [ubicunque] sibi placuerit salvo eo quòd loco Ipsorum possint cum opportunum fuerit et dicto domino Senescallo videbitur alios aque Idoneos et In predistincto numero subrogare [usque] ad [dictum] testum sancti Michaelis. Et tunc adveniente dicto festo, decem In forcia dicti [domini] Senescalli remanere debeant obsides. Et reliqui decem debeant relaxari: Et Illi decem qui remanebunt obsides, remanere debeant à dicto testo sancti Michaelis [usque] ad unum [annum] complectum: et In fine dicti anni restitui debeant prestita prius tali securitate per dictos de Monaco Curie Regie de servando presentem [conventiuonem] [qui] dicta curia exinde possit et debeat rationabiliter contentari ET EGO DICTUS [DOMINIS] SENESCALLUS. Cum consensu et consilio quibus supra promisi

[Page 143:]
predictis de Monaco stipulantibus Et recipientibus vice et Nominibus precictis [qui] ratione [quaruncunque] raubariarum [condemnationum] vel [aliquorum] [maleficiorum] patractorum In dictis comitatibus vel [aliis] terris [Regiis] per aliquam personam tunc Incolam vel habitatorem dicti castri Durante conventione presenti, nullus eorum qui predicta commisissent puniatur vel Inquietetur vel quomodolibet molestetur vel aliquis conquerens de eis In Iudicio vel extra durante dicto tempore minime andiatur Quinimo tam Ipsi [quem] [alii] Incole et habitatores dicti castri In rebus et personis salvo secure et libere In dictis comitatibus vel [aliis] terris [Regiis] declinare morari et mercari valeant. Ac victualia pro usu dicti castri de dictis comitatibus Et Terris Regÿs extrahere et habere valeant Et sicut [alii] fideles Regÿ et devoti Quod [que] Guilhermus Marchoni nunc potestas dicti castri quandiu Inibi potestas erit vel postea si In dicto castro faceret Incolatum hoc Idem facere valeat conventionis presentis tempore [perdurantem].

Nec non quòd supra proxime dicta faciet per dictos [Commitatus] Sub adiectione [magn...] penarum voce preconia vel aliter prout expediens fuerit publice disvulgari : Et sic ut premittitur supra scripta omnia Et singula Dicti dominus Senescallus et prefati de Monaco quibus supra nominibus sibi adinuicem tenere et servare promiserunt hoc acto et expresso convento . Quod si pradictus dominus noster Rex hinc ad [dictum] testum sancti Michaelis presentem [conventionem] ratam vel gratam non haberet Infra quod tempus ratificationem eiusdem ab Ipso domino nostro Rege Idem [dominus] Senescallus pro viribus procurare Et approbationis opportunas literas obtinere promisit Presens conventio et omnia et singula In hoc presenti Instrumento contenta nullius sint efficatie vel momenti Et pro Infectis totaliter habeant. Et si contingerit dictum dominum Regem predictis non consentire vel ea grata non habere. Promisit Idem dominus Senescallus Infra unius mensis spatium postquam predicta sciverit eisdem de Monaca per suas literas vel nuntios Intimare et restituere obsides memoratos

[Page 144:]
promiserunt. Et predicti de Monaco quibus supra nominibus [qui] Ipsi facient et curabunt cum effectu [qui] omnes et singuli homines habitatores dicti castri a duodecim annis supra omnia et singula [super] contenta promittent se servaturos solemniter Et Iurabunt [Ipraque] ratificabunt cum Iuris efficatia et etiam approbabunt Et pro predictis omnibus et singulis ad implendis et Inviolabiliter observandis Prefatos [dominus] Senescallus promisit fide plenita [Dictique] de Monaco supra nominati promiserunt et obligarunt se et bona eorum omnia per stipulationem solemnem et ad sancta Dei Evangelia ab eorum quolibet corporaliter tacta [nihilominus] Iuraverunt. Nomina vero singularium personarum de Monaco sunt hec videlicet Aragonus spinola [Ioanninus] casiuus dictus pellatus Antonius Raphael Ioannes Cavallus [Mónnetus] [fronterii] Nicolosius morandus Bartholomeus [formacii] Antonius presbiter filius Nicolai presbiteri Iacobus [Boverii] Iacominus presbiter Nicolosius fraserÿ Antonius presbiter filius Henrici presbiteri Petrus Boverÿ Petriuus Buccinus Aubertus Griloti, Oberto

Sigaldi, Antonius Andree, Gabriel Currilla, Manuel Currilla, [Symnninus] presbiter, [Symonninus] Monchetti, Thomasinus Ysarra, Raynaldus Castaldi, Thomasinus Castaldi, Mininus Buccinus, Iausserandus pignoy, [Rost…] veter, Benedicto Becci, Perronus [Beverii], Antonius Coronai, laudonsa Nigrinus, Nicolinus Nigrinus, Gabriel rastellonus, franchinus Castaldi, Badassa Maurandus, Hugo Maurandus, Obertinus Maurandi, Antonius Maurandi, Iacobus Andree, Manuel presbiter, Ioveninus presbiter, Antonius presbiter, Nicolosius landulfi, Antonius Terrafrigida, Iacominus faueta filius Iacobi fauete, Orichiuus Rex, Antonius Castaldi filius petri Castaldi, Iacominus Castaldi filius leonini castaldi, Simoninus Dulcis aqua Obertus Claverÿ, franchinus presbiter, filius [horichi...m] presbiteri, persuiarinus Dulcis aqua, franchinus Dulcis aqua, Thomaynus Balistarius, [Ioannes] de Rapallo, Iacominus castaldi, Obertinus castaldi, Marcellus Maurandi, Iacominus cagnorellus, Raffatus Monchellius, Segoinus lombardus, franchinus Castaldi, Antonius Castaldi, Andreas presbiter, lafranchus Raffanellus, Thomaynus nisu, Galvanus Currilla, Corrandinus Raffanellus, Obertino porcellus, Antonius Isarra, Antonius astulina,

[Page 145:]
persinallus sancti Iacobi, Baudus Barberÿ, Menichiuus castaldi, Boniuus rostagni, Raymundus sanctus Iacobus, Christianus Berreta, Odo novellus, Hugo figueria [Raymundus] rey, Nicolaus presbiter filius Guilhermi presbrÿ, Antonius presbiter filius Bertoni [presbiteri], Iacominus Raffanellus, Georgius presbiter, Castelinus Ricius, Nicolosius de nigrino, Pastonus castaldi, lanfranchinus presbiter, Antonius faueta, Nicolosius Castaldi, Rolandus Botiuus, franaschinus balistarius, Antonius veter, Corradinus presbiter, [Ioannes] nouelli, Petrus cagnovellus, verinus ysarra, Monachinus raffanellus, carrodus ysarra, [Ioannes] ysarra,Guilhelminus de agorda, Antonius presbiter filius Antonÿ presbiteri, franchinus Ricius, Bertouus saurina, Nicolosius Balisterius, Henricus Dulcis aqua, lafranchinus Castaldus, Berronus Castaldus, Nicolosius [Rost…], Guilhermus Aymorosius, Rostagnetus [fretecerii], Antonius de clauerÿs, Guilhermus de [claueriis], Antonius castalde landulphus verda, Antonius Cauallus, [Raymundus] raffanellus, Perinus [maczascus], Ioannes de Vercello, Guilhermus barbaruffus, Raffetus Barbaruffus, luchinus

De apponey, [Benedictus] Raffanelli, Iacobus Nouelli, Joannes Rosana, Iacominus rosana, Corradinus ysarra, lafranchinus porcelli [presbiter] de [luczana], Iacominus cavallus, Monachinus Basisterius, Vinciguerra Buccanus, Manfrayuus Mallochus, Antonius pellatus dictus Rossellus, Joannes saurina, Nicolosius veter, Perrinus Castaldi, filius Joannis Castaldi, Petrus Coronay, Casia minucus ysarra, Ioannes [Grassii], Thomaynus pellatus dictus Collariuus, peyrinus de Saysino dictus pellatus, Gregorius de langasco, laurentius de monte albo, Georgius de pera Peregrinus de Girardo Chirurgicus, [Ioannes] ferrarius, Benedictus de sturpo, Nicolosius Castaldi, Augerius. De guibus omnibus et singulis tam predictus dominus senescallus nomine et pro parte Regie Curie [que] prefati odoardus Malauselli et [alii] cum eo superius nominati pro se Ipsis ac nomine universitatis predicte et predictarum singularium personarum petierunt fieri per me Infra scriptum notarium [unum] et plura si expediens fuerit publica Instrumenta. Actum In Ecclesia sancte Deuote posita prope litus maris castri Moneci Anno mense die loco et Iudicione pre-

[Page 146:]
dictis. In presentia Raymundi Agrilloni Hugomis Trauache de Nicia, Domini [Augerii] [Augerii] de Grassa capellani, Iacobi de Galbento de Masso Iacobi de Galarano oliuarÿ Augerÿ de Grassa Clauarÿ nicie, Iacobi Mirante de pugeto Testium rogatorum Et EGO Nicolaus de Botonto publicus In dictis Comitatibus Prouintie et [for…] Regia autoritate notarius predictis omnibus unacum predictis testibus presens Interfui [Eaque] omnia et singula fideliter scripsi et publicaui, et meo solito signo signaui De Quibus omnibus et singulis supradictis Dictus dominus Daniel nominibus antedictis [petiit] sibi fieri publicum Instrumentum. [Actum] Nicie In dicta Curia Presentibus [testibus] Domino Hugone de Turribus preceptore Nicie Guilhermo Bonanaci notario francisco Thealdi, Simoneto de miramonte de Nicia et M.º Raymundo Martini de Aquis, notario nunc dicte curie ac In comitatibus prouintie et [for…] autoritate regia constituto, Qui requisitus per [dictum] dominum Danielem predicta omnia legi et publicaui et In presentem formam publicam redegi autoritate dicti domini Iudicis, et signo meo solite signaui.

ANNO DOMINI MILLESIMO cccºxxxº Die XIX mensis Nouembris Decime quarte Indicionis. Nouerint Uniuersi et singuli presentes pariter et futuri Quod cum dudim Inter virum Magnificum dominum [Ioannem] de Aquablanca militem quondam pro Illustri Domino Roberto Hyerusalem et Sicilie rege comitatum Prouintie et [for…] [se…]. Nomine et pro parte dicti domini nostri Regis Et eius curie ex una parte et Nobilem [virum] Dominum Odoardum Malausellum de Ianua Rectorem seu Gubernatorem tunc Castri de Monaco et uniuersitatem et singulares personas dicti loci de Monaco ex altera [Dominum] dictus quondam dominus Senescallus dictum castrum obsesum teneret. Certe conuentiones sub certis pactis et [conuentionibus] Inite fuissent prout constat publico Instrumento Inde scripto manu [notarii] nicolai de Botonto notarÿ dicti quondam domini Senescalli, Et nunc diceretur pro parte dicte Curie [qui] certi homines de Monaco Improbe dictas conuentiones violando et eneruando contra formas vehementer earum multa et pluries commiserant desraubando certos mercatores de Massilia Et aliunde homines et districtuales segios

[Page 147:]
Ac amicos et deuotos regios pariter In mari Regio Prouintie et specialiter socios Societatis Bardorum familiarium et [deuotorum] Regiorum de quadam eorum Coqua onusta furmento et [aliis] mercibus, Quam venientem de Hispanie partibus prope portum de Buco piratice ut dicitur ceperant Et ex his et [aliis] cum peterent emendam et restitutionem Ambiguitates et dubia orta forent. Presenti die coram me notario et testibus Infrascriptis Inter prouidum virum magistrum Oliuarium [Augerii] Clauarium Nicie deputatum ad id per Nobilem et circunspectum [virum] [dominum] Iacobum Bermundi militem maiorem Indicem Comitatumu eorundem ac assistentem supra Regium consilium sicut dicit, nomine et pro parte Regie curie ex parte una, ac predictum dominum Odoardum dominum seu rectorem dicti castri de monaco, et uniuersitatem et singulares personas dicti castri [Quarum] nomina Inferius describuntur Conuocatas et conuenientes In unum ad vocem preconis ad Infrascripta omnia facienda complenda et peragenda dubia et obscuritates [emergentes] ex dicta conuentione prout sequitur mutuo adinuicem [declararunt] VIDELICET quia In controuersia deducebatur ex eo quia expre-

ssum erat In dicta conuentione ut ponitur [qui] nullus de Monaco personam aliquam [cuiuscuque] conditionis existeret In mari regio Prouintie nullatenus disraubarent vel ei In terra maris ue Inferrent aliquod nocumentum Et esset dubium quantum mare Regium duraret [quantum] ad dictam conuentionem pertinet actum Et declaratum fuit Inter partes predictas quòd MARE REGIUM censeatur quantum durat de capite dicti castri de Monaco versus [occidentem] [usque] ad gradum antiqui Bodoni seu Brassie dicti de farcis. Quo seu qua diuiditur Territorium ville Regie de mari a Territorio [aquarum] [mortuarum] et quantum protenditur Infra dictos limites In via [pelagii] seu Meadici per quinquagnita miliaria ITEM quia pars dicte regie Curie conquerebatur [qui] rectores et homines de Monaco facientes contra dictam conuentionem disraubando vel aliter Illos non puniebant vel compellebant ad restituendum Illa que abstulerant seu disraubauerant petantes [qui] damna passi veniret ad dictum castrum causaturi Inibi super ablatis eisdem fuit actum et dicte [conuentioni] additum et declaratum Inter partes predictas [qui] si in antea aliquem ciuem vel Incolam dicti castri seu venientem vel declinantem ad dictum castrum vel eius

[Page 148:]
portum aliquis homo vel deuotus Regius siue de dictis comitatibus siue de Regno siue de Comitatu Pedemontis [ubicunque] fuerint disraubati, seu quiuis alius deuotus, seu amicus regius Infra maris limites superius designatos, potestas seu rector qui nunc est, seu pro tempore fuerit ad requisitionem officialium sub et de cuius Iurisditione erunt disraubati seu damna passi vel ubi facta fuerit disraubatio memorata ad requisitionem [fiendam] per dictos officiales seu eorum literis teneantur statim [absque] litigio [per] captionem bonorum et [personarum] [uxorum] et [liberorum] distractionem Ipsorum bonorum et [detentionem] [Ipsarum] [personarum] compellere dictos piratas seu disraubatores ad restituendum ea Integraliter teneantur Cum expensis que in Iam dictis literis per dictos officiales regios fuerint declarata ac tales pro demeritis punire prout Iustitia suadebit. Et si contingeret aliquem ex dictis disraubatoribus propterea a dicto castro aufugere talis sic fugiens cum uxore et liberis perpetuo [banniatur] et forestetur et domus eias quot quot haberet distruantur, et alie sue possessiones seu predia depopulentur subÿ eiantur [que] perpetue vastitati. Et [quicunque] tali sic

bandito adheret vel sequeretur eum [faciendo] tacite vel expresse eadem pena seu simili puniatur. Et si dictas rector seu potestas qui est vel pro tempore fuerit cui circa ea teneantur dicti homines de monaco uniuersi et singuli assistere ope negligentes essent vel remissi in executione [premissorum] prefati homines hoc facere unanimiter siue [personarum] distructione effectualiter teneantur. Que predia omnia et singula predictus dominus odoardus Dominus seu rector dicti castri nec non predicta uniuersitas et singulares persone eiusdem sub yppotheca et [obligatione] omnium [bonorum] [suorum] [pontium] et [futurorum] Inconcussa et tenaciter seruare perpetuo promiserunt et Iuauerunt tactis ab eis [Euangeliis] sacrosanctis predicto Magistro oliuario Clauario et Michaele subscripto notario tanquam publice persone et cuilibet nostrum Insolidum stipulantibus et [recipientibo] vice et nomine dicte curie regie et omniu et [singulorum] quorum Interest Intererit seu Interesse poterit Infuturum Nomina vero [dictarum] personarum et hominum dicti castri de Monaco sunt hec. lanfranch raffanel, persenal dulcis aque, [Ioanninus] Gastaudi, Sismondus presbiter, Castellinus Rissi, Antonius eschara

[Page 149:]
Iacominus Gastaudi, [Aurig…ms] Regis, Nicolosinus de chiauati, Antonius de Chiauari, Barnabo de ponte, francesquinus presbiter, Ioannes escharine peyrinus Botini, Aubertus Gastaudi, Berthonus Gastaudi filius Ioamis, Antonius de Chiauari filius Ioannis terre frigide, Petrus luppi, Guilhomus cassatrueya, Iacobus armani, Antonius Botini, Iansserandus pignoni, ser Iacobus faueta, Benedictus Betho, Antonius preyre, Antonius Roncinelli, peyrinus de masasco, persenallus dulcis aque, Monegonus Balestarius Guilhermus Gastaudi, Iacobus Beueyre, petrus beueyre franciscus Balesterius, Moniuus Botini, Manuel preyre, Guilhonus Coronatus, Guilhermus de chiauari, conradinus preyre, Boninus rostagnini Reuerendus regis, Badassarius [...], Michelino […], peyrinus coronatus, Nicolosinus rostagnini, francisquinus Risso, Gandulphus verde, Nicolosinus Gandalphus, Granauus Verde, Nicolosinus Gandulphus, Granauus Turrege, Nicolosinus Maurardi, Othonus Nouelli, Barthus fermasse, Guilhermus barbarubea, Iacominus preyre, Galiotus Dulcis aque, pellegrinus manquelli, Gabriel Turrege, Bertranus cagnarellus, Antonius preuer, filius quondam Berthoni Ioannes Cauallus, Barianus eschayra, Obertus Grillus, Guilhermus amiromis, perrotus beueyre’ Antonius preue filius quondam Antonÿ Ioannes Grassus, Nicolaus regius, Raffetus

Barbarubea, Stephanus Malancina, Raymundus Raffanellus, Antonius regius lafranquinus preue Ioannes Grecus, Hugouus figueria, franciscus Gastaudi, Iacobus Gastaudi, Thomaynus Iussus Obertus Clauonerius, vadus Barberius Antonio Astorma, Nicolaus Gastaldus, Iacobus eschayra, Nicolaus Balesterius, lafrancquinus Gastaldus Berthonus Gastaldus, Minetus Minus, Antonio Brandanus, Guilhermus Gastaldus, Monetus fronterius, Ioanninus Rossana ; presbiter fauete Nicolaus presbiter, Simoninus dulcis aque, Guido de Cremona, Iacobus rossana, et Andrionus presbiter. DE [QUIBUS] omnibus et singulis supradictis dictus Magister oliuarius [Augerii] nomine Regie Curie [petiit] sibi fieri [publicam] Instrumentum per me notarium [Infrascriptum] Actum Monachi sub loia ubi curia regitur Presentibus Testibus vocatis et rogatis scilicet Nobili Ioanne de Auria [Domino] Rostagni Nicolas Baudissono de Sauona, Guirardo de Rapallo Notario Monachi. Et me francisco [layclerii] notario publico ab Illustrissimo Domino karolo secundo bone’ memorie Rege Hyerusalem et Sicilie prouintie et [for…] ac pedemontis Comite Constituto. Qui requisitus hanc cartam scripsi et hoc signo meo consueto signaui

[Page 150:]
ROBERTUS DEI GRATIA REX
Hyerusalem Sicilie Ducatus Apulie Et Principatus capue Prouintie et [forcalquerii] ac Pedemontis Comes Senescallis eorundem comitatuum Prouintie et [forcalquerii] [consiliariis] et familiaribus nec non [vicariis et [aliis] officialibus ciuitatis nicie [suique] districtus, Presentibus et futuris fidelibus suis gratiam suam et bonam voluntatem. Querela grauis uniuersitatis hominum dicte uniuersitatis Nicie [nostrorum] fidelium per Guilhermum [Richerii] et Raymundinum Marchisani conciues eorum Et nuntios ad curiam nostram missos nuper ad audientiam nostre’ maiestatis adduxit quòd. Extrinseci Ianuenses morantes In Castro de Monaco noua vectigalia, que legibus penaliter reprobantur adinuenire et Imponere pro libito satagentes ordinauerunt ab olim [qui] nullum vas maritimum per Illarum [partium] maria nauigaus [dominum] tamen per [eorum] exploratores [atque] custodes quos In diuertis eorum [nauigiis] ad exactionem huiusmodi vectigalium deputarant possint quomodolibet Inspici transeat [quam] eis statutum per Illos vectigal seu pedagium Ipsum soluat, quod etiam ab Ipsis Niciensibus Ciuibus cum eos Cum Vassallis eorum contingebat per eadem

Maria nauigare, pro libito retractis temporibus exigebant. Sed dum extorsionis euisdem onus Nicienses Ipsos Importabiliter pergranaret, [molestaque] partium querella perstreperet ad cui presentis Senescalli, monitionis et amabilis requisitionis Instantiam Cum Cui [officii] [debitum] Ipsius oppressionis tedium eisdem nostris Inferri fidelibus nullatenus pateretur, Iam dicti Ianuenses extrinseci retrahenbes se ab eis Illud exigere principaliter et directe quadam astuta solertia statuerunt ut quillbet patrono cuiuslibet vasis maritimi […] nauigantis pedagium [prefactum] exsoluat Illud [que] pro Indemnitate sua sibi retincat de [mercimoniis] que In vase Ipso maritimo deferunt [Sicque] Nicienses Ipsi dicti vectigalis exactionis onus In eos nichilominus retorqueri probabiliter dignoscentes nostre prouisionis opportumun remedium In his deuote ac suppliciter Implorabunt. Cum Igitur nos dici nolumus per nos et officiales nostros aliquid seruitutis fidelibus nostris. Imponi sed hoc plurimum debito dominico orreamus [ordinandum] nouiter duximus ac placet nobis Et volumo ut Inter Nicienses Ipsos et predictos de Monaco dicta hinc Iude omnino ressent Nec talia inicia ab Illis de Monaco nec

[Page 151:]
per Ipsos de Monaco ab Illis de Nicia [quomodocumque] exigantur Et par sit Inter eos conditio, ut eandem legem quam alteri [aliis] fecerint patiantur. QUOCIRCA volumus et fidelitati nostre de Ipsa certa scientia nostra precipimus Quatenus Ipsius ordinationis forma ac serie prout ad nostrum quemlibet pertinere dignoscitur diligenter attentis Illa seruare [officii] vestri temporibus studeatis, tenaciter ac mandetis et faciatis ab [aliis] Inuiolabiliter obseruari Presentibus post opportunam Inspectionem earum remanentibus presentanti efficaciter In antea valituris [Datis] Neapoli per Ioannem Grillum de Salerno Iuris Ciuilis professorem vice prothonotarium Regni Sicilie Anno domini millesimo Trigentesimo Trigesimo nono die ultimo [Iunii] VII. Indicionis [regnorum] [nostrorum]. Anno XXXIº [Rub…] In Camera Regali.
Nota que lo [o…] [ituo…] […] a la terchia In […] de [...] [om…a] In […ma…] de honorar [bom…]

ANNO [DOMINI] Millesimo CCCº XXXXYº Die Quinto mensis Augusti Decime Indicionis NOTUM sit cunctis Presentibus et futuris quòd constitutus magister Raynaudus fabri de nicia Sindicus et sindicario nomine uniuersitatis [ho…] Ciuitatis Nicie In Castro de Monaco In presentia Nobilium et sapientum virorum Dominorum [Antonii] De Grimaldis Gabrielis de Grimaldis condomini dicti castri de Monaco Et luquini de Grimaldi alias dicti rubel [vicarii] Dicti loci exhibuit et presentauit eisdem quasdam patentes literas emanatas a Magnifico et potenti viro Philippo de Sangineto Milite comitatuum Prouintie Et [forcalquerii] Senescallo petens Ipsas literas exequi Iuxta Ipsarum literarum seriem et tenorem Quarum quidem literarum tenor talis est ut ecce. NOBILIBUS et potentibus viris dominis Potestati vicario et [aliis] officialibus et rectoribus de Monaco ad quos presentes peruenerint, Amicis suis si placet charissimis. Petrus de furno Index Nicie et vice vicarius Ibidem salin et sincere dilectionis affectum nobilitatibus vestrum. TENORE PRESENTIUM [notum] facimus Nos a Magnifico Viro Domino Philippo de Sangineto Milite Regis comitatum Prouintie et [forcalquerii] Senescallo literas

[Page 152:]
Nouiter recepissem tenoris et continentie subsequentis PHILIPPUS de Sangineto Miles Regius Comitatuum Prouintie et [forcalquerii] Senescallus [Vicariis] Iudicibus [atque] [clauariis] et [aliis] officialibus ad quos spectat Ciuitatis Nicie presentibus et futuris salutem et dilectionem suisceratam, scire vos volumus quòd pro parte uniuersitatis Ipsius fuerunt nobis nouiter presentate litere Regio magno pendenti Sigillo munite tenorem qui sequitur per omnia continens. ROBERTUS Dei gratia Rex Hyerusalem et Sicilie Ducatus Apulie Et principatus Capue Prouintie et [forcalquerii] ac pedemontis comes, Senescallis eorundem Comitatuum Prouintie et [forcalquerii] [consiliariis] et familiaribus nec non [vicar‎iis] Et [aliis] officialibus Ciuitatis Nicie [suique] districtus Presentibus et futuris fidelibus suis gratiam suam et bonam voluntatem. Querella grauis uniuersitatis hominum dicte Ciuitatis Nicie [nostrorum] fidelium per Guilhermum [Riquerii] et Raymundum Marquesani conciues eorum et nuntios ad [Curiam] nostram missos nuper ad audientiam nostre Maiestatis adduxit Quod extrinseci Ianuenses morantes In castro de Monaco noua vectigalia que legibus penaliter [reperbantur]

adinuenire et Imponere pro libito satagentes Ordinauerunt ab olim [qui] nullum vas maritimum per [Illarum] partium maria nauigans […] causam per eorum exploratores [atque] custodes quos In diuersis [eorum] [nauigiis] ad [exactionem] eiusmodi vectigalium deputatos possint quomodolibet Iuspici tenissent Quin eis statutum per Illos vectigal seu pedagium Ipsum soluat quod etiam ab Ipsis Niciensibus ciuibus [tantum] eos Cum Vacellis [eorum] contingebat per Eadem maria nauigare pro libito [retroactis] [temporibus] exigebant sed dum extortionis eiusdem onus Nicienses Ipsos Importabiliter per grauaret [molestaque] perinde que querella perstrepebat ad Cui presentis Senescalli monitionis Et amabilis requisitionis Instantiam cum Tui [officii] debitum Ipsius oppressionis tedium eisd nostris Inferri fidelibus, nullatenus pateretur Iam dicti Ianuenses extrinseci retrahentes se ab eis Illud exigere principaliter et directe quadam astuta solertia [statuerunt] ut guilibet patronus Cuius vasis legitimi abinde nauigantis pedegium pretractum exoluat [Illudque] pro Indemnitate sua sibi retineat de [mercimoniis] que In vase Ipso Maritimo deferunt [sicque] Nicienses Ipsi

[Page 153:]
dicti vectigalis exactionis onus In eos nihilominus retorqueri probabiliter dignoscentes nostre prouisionis opportunum remedium In his deuote ac suppliciter Implorarunt. Cum […] Nos volumus per vos et officiales nostros aliquid seruitutis fidelibus nostris Imponi Et hoc [plurimum] debito dominico orreamur Noviter duximus ac placet nobis et volumus ut Inter Nicienses Ipsos et predictos de Monacho dicta hinc Inde omnino cessent nec talia Illicita ab Illis de Monaco, nec per Ipsos de Monaco ab Illis de Nicia quomodolibet exigantur, et par sit Inter eos conditio ut eandem legem quam alteri [aliis] fecerint patiantur. Quocirca volumus et fidelitati nostre de Ipsa certa scientia nostra precipimus quatenus Ipsius ordinationis forma ac serie prout ad Vestrum quemlibet pertinere dignoscitur diligenter hactenus Illam seruare [officii] vestris temporibus studeatis tenaciter ac mandetis et faciatis ab [aliis] Inuiolabiliter obseruari Presentibus post opportunam Inspectionem earum remanentibus presentanti efficaciter In antea valituris. Datum Neapoli per Ioannem Grillo de Salerno Iuris ciuilis professorem viceprothonotarium Regem Sicilie Anno domini millesimo Tricentesimo [trigesimo] nono die ultimo [Iunii] septime Indicionis [regnorum] [nostrorum] Anno trigesimo primo. Ad subinite Igitur

supplicationis Instantiam Ipsorum hominum volumus Et vobis Regia autoritate que [...] expresse mandamus Quatenus forma prescritum [literarum] Regiarum diligenter assenta et [...ter] obseruata Ipsas Iuxta eorum [men...] ut seruum seruare et exequi suis viribus florentis presentibus remanentibus presentanti [...] Aquis per virum nobilem dominum [...] de Barba Iuris ciuilis professorem maiorem et [secundarum] appellationum Iudicem Comitatum [predictorum] Anno domini millesimo Tricentesimo Trigesimo nono die octavo octobris octaue Iudicionis Nos eium attento tenore dictarum literarum Regalium prescriptarum ac exequi [toriarum] Domini Prouintie et for [qualquerii] Senescalli etiam Ipso tenore Inspecto Et diligenter examinato cum diligentia qua conuenit In executione literarum Ipsarum vos et vestrum quemlibet prout ad virum officium spectabit ex regia parte requiremus et ex nostra rogamus Attente quatenus a pedagio seu vectigali per vos [Imposit...] Ciuibus dicte Nicie Ciuitatis omnino desistatis nec ab inde In antea exigatis me ab aliquo exiqi permittatis. Alioquin scire vos volumus [qui] si secus Inde feceritis In premissis et ab Ipso pedagio desistere nobilis eo casu dictis Ciuibus Niciensibus ex nunc prout ex tunc, ex tunc prout ex nunc

[Page 154:]
[…] Insertimur et concedimus [que] hominibum publicet de Monaco remanebus per [Marem] vel per terram Cum eorum mancibus Ad Ciuitatem Niciensem simile pedagium solui facient, et ab Ipsis exigent, Et ad Ipsium solvendum Ipsos penitus astringemus, quandiu ab Ipso Cuibus Niciensibus Ipsum pedagium […], facientes si placet soliter In premissis Ille propterea vobis scribere sic opus, rescribentes etiam si placet a tergo presentium [quicqu…] In premissis duxeritis faciendum Presentibus autem post [opportunam] Inspectionem [earum] remanentibus presentanti [Datis] Nicie Die ultimo [Iulii] et Indicionis sigaleture QUIBUS QUIDEM literis […] et publicatis per me notarium Infrascriptum In presentia [dictorum] [dominorum] de Monaco et officialium eorundem, et audito tenere [literarum] [predictarum] dixerunt et [responderunt] dicto Magistro Raynaudo fabri Sindico Ciuitatis predicte et mihi Infrascripto notario [que] pro certo non sunt Intentionis Dimittere pedagium dicti Castri de Monaco personis dicte Ciuitatis Nicie ex eo quia nisi esset pedagium dicti Castri non possent dictum Castrum tenere contra Inimicos eorum Et etiam alia de causa Quia multe res seu

Mercature diuersorum mercatorum extra ciuitatem Nicie possent transire cum [eorum] mercaturis sub umbra hominum dicte Ciuitatis Nicie. Quare ob causas predictas prefati [domini] dicti Castri de Monaco responderunt [qui] non sunt Intentionis dictum pedagium dimittere dictis personis dicte Ciuitatis Nicie. DE QUIBUS omnibus uniuersis et singulis supradictis tam de tenore dicte litere quàm dispositione [dictorum] [dominorum] de Monaco [dominus] Magister [Raymundus] fabri sindicus et sindicario nomine dicte uniuersitatis Nicie [petiit] sibi fieri publicum Instrumentum per me notarium Infrascriptum. Actum In castro de Monaco retro curiam ubi Ius redditur. Testes fuerunt vocati et rogati Dominus Mayfredus de Grimaldis de Iauna Brignonus Massoli de sancto Remulo Ioannes famulus dicti domini [Antonii] Petrus Reỹbaudi nuntius Curie. Et ego Petrus [pedagerii] notarius publicus in comitatibus Prouintie et [forcalquerii] Regia autoritate constitutus et nunc dicte Curie notarius Qui vocatus et rogatus lianc cartam scripsi et signo meo signaui.

[Page 155:]
ANNO A NATIUITATE’ DOMINI
Millesimo quingentesimo decimo sexto et die vigesima sexta mensis Nouembris UNIUERSIS sit notum et manifestum Quod [venerabile] consilium Ciuitatis Nicie loco et more solitis congregatum coram Manifico domino Ludouico de Bellagarda Domino Montarginaci ducali locuntenente et Gubernatore dicte Ciuitatis. In Quo Interfuerunt [Egregii] [Clemens] Arnaudi et Antonius Caroli Sindici, Domino Guilhermus [barcillo…] accessor [Communitatis] Nobiles ludouicus de Grimaldis Claudius Galeam Bertinus Galeani Nicolaus de solario et lambertus [Gralherii] ac honorabiles viri Petrus Gaudini Bartholomeus todoni Antonius Berrasse Michael de Iudicibus Dyonisius [Scallerii] Dominicus Saluatoris Stephanus Rochoni Andreas nigri Ioannes de Bassis, Simon de Bollolio, Martinus [frumenti] luquinus Gilette, Iacobus Morelli Giraudus Blanconi Ioannes Bartholomeus Dragui Georgius Calui Petrus [Boerii] Honoratus Aude et Honoratus leuesie. Attentis [nouitatibus] quas quotidie facit et facere non cessat Magnificus dominus Monaci In exigendo a ciuibus et habitatoribus dicte Ciuitatis nicie et [aliis] Ducalibus subdictis [nouum] vectigal

siue vulgariter appellatum lo drech qui sunt Immunes et franqui à dicto vectigali siue lo drech : etiam quia Inhibuit [Quibuscunque] patronis forensibus, ne presumant aliquas merces [dictorum] Ciuium Niciensium et Ducalium subdictorum carrigare pro conducendo ad partes orientales Cum cominatione quod si carrigarent ab eisdem patronis exigeret dictum vectigal siue lo drech occasione dictarum [mercium] In [maximum] preiudicium Iurisditionis [Illustrissimi] Domini nostri Ducis, et [suorum] subdictorum damnum et Interesse ordinauit et Conclusit premissa omnia Inthimari prefato Domino nostro Duci Et sue Excellentie oratores destinare ad premissos effectus et pro obtinendo super his opportunam prouisionem Et ellegit In oratores siue Ambasciatores Nobiles Ioannem Galeani seniorem et [luc...rum] Cayssi quondam Nobilis Christophori Et quia forte dicti Ambasciatores non erunt cito expediti Et egregius Ioannes Richardi dicte Ciuitatis pro [aliis] de causis nunc est accessuro ad prefatum dominum nostrum Ducem, ordinauit Interim eidem Richardi fieri literas et memoriale dicte cause Monaci pro Informando dictam Ducalem Excellentiam et [prouisionem] obtinendo SUCCESSIUE ANNO PREMISSO Et die vigesima prima mensis Decembris, [dictum]

[Page 156:]
Venerabile consilium loco et more solitis [tentum] coram prefato Magnifico domino Gubernatore In quo Interfuerunt [Egregii] Clemens Arnaudi et Antonius Caroli consindici, Nobiles Ioannes Galeani Claudius Galeani lambertus [Gratherii] Ac honorabiles Viri Ioannes de Bassis Simon de Bolholio Antonius Barralis Georgius Calui Petrus Gaudini Ioannes Bartholomeus Dragui, petrus [Boerii], Bartholomeus Todoni franciscus Carlini, Ioannes Tonduti, Antonius Barrasse, Simon [oliuarii], Honoratus Aude, [Ioannes] Caroli, Andreas Nigri, Bertrandus Camossi, Iacobus Textoris, Iacobus Saytoris, Franciscus Gaudini, Michael de Iudicibus, Martinus frumenti, Stephanus [oliuarii], Giraudus Blanconi, Bartholomeus Berardi, Petrus Contessie, Guilhermus Virelli, ludouicus Massie, Honoratus leuesie, Petrus Andree, Iacobus Gaufredi, Dyonisius [Scalerii], Huguetus Gilleti, Ioannes Cuge, Iacobus [Pellicerii], et Petrus Rosseti In sufficienti numero congregati consilium facientes et tenentes audita relatione facta per honorabilem virum Ioannem Richardi, [presentem] et dicto venerabili consilio referentem In executionem commissionis sibi date, Informasso prefatum Illustrissimum [dominum] […] Ducem de Indebitis exactionibus factis

per dictum Magnificum Dominum Monaci contra Nicienses et alios subdictos sue [Excellentie] Et alias subiugationes quas facere nixus est et nititur Dictos Ducales subdictos subiugare Et de omnibus [aliis] sibi commissis et literas patentes et alias missiuas obtinuisse. Quas quidem literas dictis dominis Sindicis et [consiliariis] presentauit et expediuit Et Ipsis [...] cum honore et reuerentia receptis se [obtulerunt] In eodem negotio facere Iuxta scripta, per [dominorum] Ducalem Excellentione, et eas [presentauerunt] dicto [domino] Gubernatori, Cui diriguntur Et Ipsarum executionem postulauerunt et petierunt debita cum Instantia QUI QUIDEM Dominus Gubernator receptis dictis literis cum quibus decuit honore et reuerentia paratum se obtulit obedie mandatis, et [Iustitiam] ministrare Iuxta sibi commissa ubi sibi exhibeantur priuilegia conuentiones libertates et testes ad formam supplicatorum Et fuit protestatus per se non stare ANNO A NATIUITATE DOMINI millesimo Quingentesimo decimo septimo [In...] Quinta cum eodem anno sumpta Et die octaua [mensis] [Martii] NICIE In orto fratrum [predicatorum] dicte Ciuitatis de licentia et mandato Iam Dicti [domini] Gubernatoris Ciues dicte Ciui-

[Page 157:]
tatis Nicie se coadunauerunt et [congregauerunt] pro honore commodo et utilitate prefati [Illustrissimi] Domini nostri Ducis et Reipublice’ dicte Ciuitatis, Videlicet Spectabiles viri Celestinus lascaris, ex Comitibus [vingtimilii], Condominus Brigue, ludouicus de Grimaldis, ludouicus Embruni, et Petrus Busquete Sindici, Dominus Petrus larde assessor communitatis et nobiles Ioanetus Galeani Iunior, Ioannetinus busquete, Paulus Galeani, Petrus de Grimaldis Christophorus de Castellario, Ioannes de perlasco, ludouicus Cayssi, et honorabiles viri Bartholomeus demonte, Dionisius [scalerii], Stephanus Rochoni, Gaspar Gilli, Petrus [Boerii], franciscus Iauceleti, Simon de bolholio Andreas larde, Arnoletus Caroli et [Ioannes] Richardi. Qui quidem sic ut premittitur congregati pro tuitione Iurisditionis [prefati] Illustrissimi [Domini] nostri Ducis et pro seruatione [franquesiarum] et libertatum Ciuium et habitatorum dicte Ciuitatis Nicie Et aliorum Ducalium sabandie [subdictorum] quas habent In loco et portu Monaci, vigore [conuentionum] et [priuilegiorum] concluserunt [quod] super omnibus recipiantur modo debito Informationes Iuxta formam [literarum] [dominicalium] super hoc [Impetratarum] presentandas prefato Illustrissimo Domino nostro Duci, In suo

felice aduentu Cum sit de proximo venturus cum conditione, quod si prefatus Dominus noster non veniret de proximo [qui] Ambasciatores Iam electi portent Ipsas Informationes et alia Iura ad prefatam Celsitudinem Ducalem Causa habendi et obtinendi super premissis prouisio nem opportunam et ad faciendum Ipsas recipi Informationes et negotium Ipsum Cum sius Dependentibus solicitandi eligerunt Nobiles et Egregios Ioannem Galeani Iuniorem, Dyonisium [Scalerii], Stephanum Rochoni, et Ioannem [Bartholomeum] Dragui Ciues dicte Ciuitatis [Cum] potestate exponendi pecunias quoad hec dicte [Communitatis] eisdem et eorum maiori parti dandi omnimodam potestatem SUCCESSIUE Anno et Indicione premissis et die undecima mensis [Ianuarii] In loco solito et coram Iam dicto Domino Gubernatore fuit congregatum venerabile consilium dicte Ciuitatis In Quo fuerunt videlicet spectabiles Celestinus lascaris condominus Brigue ludouicus De Grimaldis, ludouicus Embruni Et petrus Busquete Sindici dicte Ciuitatis Nobiles Honoratus Galeani, Ioannes Galeani [Ioannes] de Rocamoura, Petrus de Grimaldis, Claudio Galeani, Bertinus Galeani, lambertus, [Graikerii], Ioannes Badati, Bertinus de Berra Antonius Mere, et honorabiles viri Georgius Calui, petrus Calui, Ioannes de bassis [luc...ro]

[Page 158:]
Massie, franciscus de leone, Bertrandus Botini, Huguetinus Gilleti, Michael de Iudicibus, petro Contesie, Iacobus saytoris, Andreas Nigri, [Symon] de Bolholio, Ioannes Tonduti, Honoratus leuesie Stephanus Rochoni, Antonius Caroli, Petrus Rosseti, Martinus frumenti, [Ioannes] [Bartholomeus] Dragui, Dionisius [scalerii], Honoratus Aude, franciscus Gaudini, Petrus Andree, [Bartholomeus] Todoni, franciscus Carlini, Giraudus blanconi et Iacobus Maurelli Ciues et [consiliarii] dicte ciuitatis consilium facientes et totam uniuersitatem Nicie representantes. QUI QUIDEM [Consiliarii] nemine Ipsorum discrepante confirmanerunt conclusionem precedentem. Et ordinauerunt In omnibus et per omnia prout In ea est expressum, ac ratificauerunt [commissionem] et potestatem Dictis Nobilibus Et [Egregiis] Ioanni Galeani Iuniori, Dionisio [Scalerii], Ioanni Bartholomeo Dragui et Stephano Rochoni, Et de nouo eisdem, et eorum Maiori parti omnimodam potestatem contullerunt et vices dicti [Consilii] quoad Ipsam causam Magnifici Domini Monaci et [dependen…] ex ea [commiserunt] cum autoritate et decreto prefati Domini Gubernatoris Datum Nicie Anno et die premissis. Per dictum [venerabile] Consilium.

Quas Quidem conclusiones et ordinationes sumpsi Ego franciscus Ruffi Notarius publicus Autoritatibus apostolica et Imperiali constituto Et dicti [Consilii] Scriba deputatus [casque] in libro eiusdem [Consilii] fideliter registram Ex quo libro dictas precedentes [ordinationes] et conclusiones per alium mihi fidum extrahi et grossari feci In precedenti forma Et Quia facta collatione cum suo originali Concordare Inueni, me hic subscripsi manu propria Et signum meum manuale apposui consuetum. In fidem [premissorum] […].

[Page 159:]
PRO [COMMUNITATEM] [NICIEM] CONTRA MAGNIFICUM [DOMINUM] MONACI, Ad CAUSAM [EXACTIONIS] DRITI MONACI.
IN NOMINE’ DOMINI nostri Iuesi christi amen Anno a natiuitate Domini Millesimo Quingentesimo decimo septimo Inditione Quinta cum eodem anno sumpta Et die’ [Mercurii] quarta mensis [februarii] Nicie coram nobis ludouico de Bellagarda Domino Montiginaci consiliario et cambellano [Illustrissimi] Principis et domini nostri [Domini] Caroli [sabaudie] […] Ducis, Et pro eo Ciuitatis Nicie [patrioque] prouintie eidem adiacentis locumtenen supra pontem Ducalis castri, [Comparuerunt] spectabiles Celestinus lascaris, ludouicus de Grimaldis, ludouicus Embruni, Et petro Busquete Sindici dicte Ciuitatis ac [Nobilis] Ioannes Galeani Iunior, Dionisius [Scallerii] et Stephanus Rochoni ad subscripta parte Communitatis dicte Ciuitatis Nicie ut dixerunt deputati, Secum Egregio francisco Ruffi procuratore dicte [Communitatis] Nicie fidem faciens de eius comparendi mandato Instrumento publico, quod

produxit Inferius proxime Inserto, Producens literas Dominicales ab eodem Illustrissimo [Domino] nostro Duce emanatas, sigillo Ducalis sue cancellarie debite sigillatas Inferios Insertas Cum supplicatione Illis annexa, quas exequi petierunt, et exequendo de et super contentis In dicta eorum supplicatione debitas et veridicas Informationes recipi, sernata forma [dictarum] [literarum] Dominicatium et Inde se In eorum possessione Immunitatis et exemptionis a [solutione] seu exemptione vectigalis seu driti, De Quo In Ipsa supplicatione se manuteneri ad [formam] dictarum [literarum] officium nostrum Imploran QUIBUS auditis Nos prefatus Ducalis locuntenens receptis dictis Dominicalibus literis reuerenter ut decet ORDINAMUS [Magnifico] Domino Monaci supplicato Inthimari ut compareat diebus nona decima et undecima et [aliis] singulis diebus et horis Iuridicis totio presentis mensis [februarii], In banco Tribunalis nostri aut Scribanie [Secretarii] nostri subsignati visurus testibus producendis parte Communitatis Nicie pro [verificatione] [supplicatorum] Iuramenta de ferri daturus [que] Interrogatoria si que eisdem Testibus fieri voluerit cum cominatione subiuncta

[Page 160:]
Quod siue compareat siue non Nos ad receptionem testium producendorum procedemus seu procedi mandabimus pro executione Dominicalium [mandatorum]. Et quia [Ipem] [dominus] Monaci [subiicitur] eidem Illustrissimo Domino nostro Duci pro loco Mentoni, Ordinamus Mandari Potestati dicti loci Mentoni Ibidem Iura reddendi pro dicto Domino Monaci ut dictam faciat Inthimationem sic et taliter quòd nullam possit Ignorantiam premissorum pratendere vel allegare literas propterea concedendo opportunas [Datis] Nicie Anno et Die premissis.

TENOR MANDATI dicti [Egregii] francisci Ruffi procuratoris dicte

Communitatis Nicie.

IN NOMINE DOMINI NOSTRI IESU Christi amen Anno a natiuitate [eiusde] Millesimo quingentesimo duodecimo Indicione decima Quinta cum eodem anno sumpta Die vero decima octaua mensis [februarii]

Ex huiusmodi veri et publici Instrumenti tenore comitis tam presentibus quàm futurus sit notum et manifestum. Quod congregato Venusto consilio hominum Communitatis ciuitatis Nicie De mandato et In presentia Magnifici Patri de [Bellatruchiis] olim de Poypone [Domini] Duchaney Ducalis locuntenens et vicegubernator dicte Ciuitatis ad sonum campane et voce Cride ut moris est In dicta Ciuitate Ad requisitionem Nobilis et [egregiorum] stephani lascaris ex Comitibus [vingtimilii] condomini de Castellario Honorati Segoini, Stephani Rochoni et Andree nigri [Sindicorum] dicte Ciuitatis In aula domus magne Communis dicte Ciuitatis congregari est asuetum In quo quidem consilio Interfuerunt primo prefati Magnificus dominus Ducalis locuntenens et vicegubernator, Nobilis Stephanus lascaris, Honoratus Segoini, Stephanus Rochoni et Andreas Nigri Sindici. Spectabiles [Domini] Ioannes Saluatoris, Ioannes Caroli, legum Doctores, Nobiles Bartholomeus de Solario Ioannes Celestinus de Briga, Honoratus de Grimaldis, Iaquetus de Grimaldis Dominus Gateriaruns, Manuel de Grimaldis, ludouicus [Riquerii], ludouicus Cayssi, Petrus de

[Page 161:]
Grimaldis, Nicolaus de Solario, Bertinus de Derna, et Bartholomeus flote. Et honorabiles viri Ioannes de Bassis, Stephanus [Oliuarii] ludouicus Massa, Andreas Botini, Isoardus Capelli, Honoratus Gini, Honoratus Saluatoris, Dyonisius Paganini, Machinus Dareste Andreas larde, Ioannes Barrelli, Petrus boneti senior, Bartholomeus [Ianuesii] senior, Dyonisius [scallerii], Petrus [Oliuarii], ludouicus capelli, Bastianus Gatti, Iacobus Gaufridi, franciscus [Augerii], Ioannes Ardoini, Guilhermus Boneti, Amiquetus Viani, Honoratus ludouicus et liontius Couilhi, Antonius Caroli, filius francisci, Iacobus Textoris, laurentius Magistri, Bartholomeus Todoni, et Antonius [Boerii], Rostagnus Contesso, Antonius Roquete, Iacobus Marini, Ioannes Garachi franciscus Milonis, Bartholomeus Gaudini Petrus Martini, Henricus Todoni, Iacobus [Berengarii], franciscus Rostagni, Antonius Ioannis, et Petrus Purlani In numero sufficienti congregati de fidelitatis Constantia obsequendi promptitudine sensa scientia et [aliis] virtutum meritis Quibus Egregius Franciscus Ruffi notarius et seriba [consilii] Eiusdem Ciuitatis extitit commendatus

Ipsum consilium merito fiduciam obtinen PROPTEREA prefati domini Sindici et [Consiliarii] dicte Ciuitatis Communitatem Ipsam reputantes omnibus melioribus modo via iure et forma quibus melius et efficatius potuerunt [sciuerunt] et solemniter ordinauerunt eorum et dicte Communitatis certum, verum, legitimum et Indubitatum procuratorem actorem [factorem] et negotiorum dicte Communitatis [gestorem] [nuntiunque] specialem et generalem Ita tamen quod specialitas generalitati non derroget nec e contra videlicet dictum Egregium franciscum Ruffi cum [stipendiis] florenorum decem monete nicie Currentis pro quolibet anno clari asuetis Ibidem presentem et acceptantem specialiter et expresse specialiter et expresse ad Ipsorum [Constituentium] et dicte Communitatis Nicie nomine prosequendum pertractandum finiendum et fine debito terminandum omnes uniuersas Et singulas Causas lites questiones querelas clamores ciuiles et Criminales motas Et nouendas [suscitatasque] et [Imposterum] suscitandas tam per Ipsam Communitatem siue pro ea agentes quàm contra per et contra [quascunque] personas capitula collegia et uniuer-

[Page 162:]
sitates Et pro [quibuscunque] de causis Dans et sponte concedens memoratum Consilium Constituens, dicto Egregio francisco Ruffi procuratori ut premittitur constituto [plenam] largam liberam et omnimodam potestatem [pleniunque] et largum posse, ac speciale et […] mandatum pro premissis omnibus uniuersis et singulis Causis et questionibus una cum suis Incidentibus dependentibus [emergentibus] Et connexis In omni et [quocunque] Iudicio [atque] foro Ecclesiastico vel temporali Et coram [quibuscunque] Iudicibus [presidentibus] potestatibus magistratibus Et pretoribus ecclesiasticis vel secularibus [quacunque] potestate suffultis standi comparendi et se presentandi [dictamque] Communitatem, et eius Iura et priuilegia defendendi [libellum] siue libellos et alias petitiones [quascunque] dandi et offerendi [clarique] et offerri Ex aduerso petendi Et ex aduerso datis Et oblatis respondendi [suisque] responderi requirendi litem et lites Intemptandi et contestandi, et contestari requirendi De [calumnia] vitanda et veritate dicenda In animas Ipsorum constituentium Iurandi Et [quodcunque] aliud licitum et honestum Iuramentum

subeundi et prestandi ponendi et articulandi [ponique] et articulari videndi positiones producendi et eas aduerandi Et ex aduerso productis respondendi negandi et confitendi [secundum] continentiam veritatis Testes scripturas priuilegia franchesias acta Iura et queuis alia probationum genera In fauorem dicte communitatis producendi et de productis Ex aduerso copiam et copias petendi, et contra ex aduerso producta dicendi et [obiiciendi] Crimina et defectus demonstrandi Iudices notarios Et loca eligendi suspectos dandi et recusandi penas [quascunque] et contumatias accusandi testes partis aduerse Iurare’ videndi Interrogatoria dandi Contra dicta et personas [Ipsorum] testium dicendi et [obiiciendi] In causa et Causis concludendi et renuntiandi [Concludique] et [renuntiari] petendi Sententiam et Sententias tam Interloquutorias [que] diffinitiuas et alias ordinationes [quascunque] petendi et ab ea seu eis ac alio [quocunque] grauamine’ eidem constituenti Illato vel Inferendo si necesse fuerit prouovandi recurrendi et appellandi Appellationum [quoque] siue recursus et nublitatum causas Coram competentibus Iudicibus prosequendi et finiendi Acta apostolos et literas dimissorias petendi.

[Page 163:]
et obtinendi Beneficium restitutionis In [Integrum] petendi et obtinendi Sententiam [que] et sententias tam Interloquutorias [que] diffinitiuas in [fauorem] Ipsius Communitatis petendi et si In eius fauorem proferantur exequendi et eas exequutioni debite mandari requirendi literas exequutoriales Impetrandi expensas [damna] et Interesse taxari petendi et super Eis Iurandi et ad Cauendum pro Ipsa communitate Iuxta formam autentice Que supplicatio C. de prec. Impera. [offeren…] cum ampla et libera potestate unum vel plures procuratores seu procuratorem qui similem vel potestatem substituendi et substitutos vel substitutum pro libito reuocandi presenti mandato In suo robore continue duraturo Et demum omnia alia uniuersa et singula dicendi faciendi gerendi exercendi et procurandi que In premissis omnibus coniunctim seu diuisim fuerint opportuna et necessaria et Que caueri et negotiorum qualitates desiderant postulant et requirant Et que prefati Domini Sindici et [Consiliarii] dicere facere exercere et procurare possent si In premissis omnibus et singulis personaliter Interessent. Etiam si talia forent Que de se mandatum exigerent magis [specialem].

Et volentes dicti constituentes dictum franciscum Ruffi procuratorem ut premittitur constitutum ab eodem substituendos et quemlibet Ipsorum ab omni procuratoris oneré releuare de Iudicio sisti et Iudicatum soluendo Cum sius Clausulis uniuersis. Promiserunt dicto Ruffi procuratori presenti et mihi notario subscripto ut publice persone stipulanti et recipienti homine eiusdem et omnium [quorum] Interest Intererit aut Interesse poterit Infuturum sese [ratum] gratum validum [atque] firmum perpetuo habiturum et obseruaturum omne id et quicquid per dictum procuratorem et ab eo substituendum actum dictum petitum et procuratum fuerit quomodolibet siue’ gestum [seque] fideinssores et principales pagatores pro eisdem penes me dictum notarium ut supra stipulantem solemniter constituendo legi de principali prius conueniendo renuntiando Et sub Cuiuslibet Iuris et facti renuntiatione’ ad hec necessaria pariter et Cautella Et sub obligatione omnium bonorum dicte Communitatis presentium et [futurorum] SUPER QUIBUS omnibus et singulis premissis tanquam rite et legitime gestis Prefatus dominus ducalis locuntenens et vicegubernator [suam] Interposuit autoritatem Ducalem pariter et [decretum]

[Page 164:]
De Quibus omnibus premissis Prefati Domini Sindici et [Consiliarii] petierunt ad opus dicte Communitatis fieri [publicum] Instrumentum per me notarium subscriptum Dictamine sapientis si opues foret Actum Nicie In aula [Palatii] Dicte Communitatis ubi [consilium] dicte Communitatis solitum est teneri Presentibus Ibidem Nobili Bartholomeo de Rocamoura et discretis uiris Iacobo Straphorelli et Antonio Morralhe Testibus ad premissa vocatis et rogatis Et me Antonio Barrasse Ciue Niciensi notario publico Autoritatibus Imperiali et Ducali Constituto qui rogatus et requisitus de premissis notam sumpsi et publicaui Ex qua quidem nota hoc presens publicum Instrumentum In hanc publicam formam redactum mihi fidum extrahi Et grossari feci vigore potestatis mihi per Celsitudinem Ducalem attribute Et Quia facta collatione decenti Cum originali In vuum concordare Inueni Ideo hic me subscripsi et signo meo Tabellionatus solito et consueto signaui In fidem omnium [premissorum] Antonius Barrasse.

TENOR literarum Dominicalium parte Dicte Communitatis Nicie supra [productarum] Et pr.° [Supplicationis].

ILLUSTRISSIME PRINCEPS [Communitas] et homines Particulares Ciuitatis vestre Nicie tam ex forma priuilegiorum Ipsi ciuitati et particularibus Eiusdem per Serenissimos Reges Sicilie ac Prouintie [Quorum] dominio Iampridem suberant [concessorum] Et per prefatam Ilt D. V. ac eius Illustrissimos predecessores [confirmatorum] Etiam ex consuetudine tanti Temporis Cuius [Initii] memoria non extat In contrarium fuerunt ac sunt In possessione conducendi [eorum] merces [Quascunque] tam super nauibus Niciensibus [quam] [etiam] super nauibus [alienigenarum] per mare [ex…s] ante locum et Castrum Monaci [absque] aliquali consignatione nec solutione asserti Cuiusdam vectigalis quod Ipse dominus Monaci à transeuntibus per predictum mare exigere satagit Quinimo naute et [alii] conductores nauium [Barcharum] et aliorum [vasorum] [maritimorum] [Ipsorum] Niciensium in signum predicte exemptionis soliti erant duntaxat arbori [Ipsorum] [vasorum] Quartum Imponere Et demum retro tramite ad [eorum].

[Page 165:]
Iter pro eorum [mercimoniis] pergere’. Ipsem autem dominus Monaci et non nulli ex suis predecessoribus [viis] quibusclam Indirectis et aliquando per vim et Impressione satagit compellere Ipsos Ciues Vestre Ciuitatis Nicie’ per predictum mare transeuntes ad declinandum In suo portu Cum [eorum] nauibus et ad reuelandum Cum Iuramento merces quas super dictis nauibus conducunt Et aliunde pro mercibus quas Ipsi Nicienses super nauibus et [aliis] vasis maritimis alienigenarum conducere faciunt, cogere’ [eosde] ad solutionem preasserti vectigalis Contra omnem Iuris et equitatis rationem non Verendo Ipsos exponentes contra Iuris Et equitatis debitum sic molestare’ Et [CU…] PRINCEPS ILLUSTRISSIME cedant Ista In autoritatis vestre [maximam] [diminutionem] Ac In [Ipsorum] [subdictorum] vestrorum maximam Iacturam Hoc Ideo exponen Ipsi ad [prefatam] Itt dominationem vestram Cuius Ipse Dominus Monaci est Etiam subdictus ratione Castrorum Mentoni Et Rocabrune Recurrendo humiliter supplicant mandari Magnifico [domino] [Gubernatori] seu locuntenenti vestro In Ipsa Ciuitate Nicie’ Quatenus Ipsos exponentes In

possessione seu quasi predicte exemptionis manuteneat Et de nouo si expediat restituat [Inhibeatque] seu Intimet Prefato Domino Monaci ne Ipsis exponentibus contra formam [priuilegiorum] et predicte Antique consuetudinis [quicquam] Innouet Quinimo per eum Indebite extorta restituat Inhibendo hominibus eisdem predicte Ciuitatis ne a modo In antea pro mercibus quas per predictum mare vehi faciunt prefato domino Monaci aliquid soluant seu consignent sed [tantum] modo Quartum Arbori Ipsorum vasorum [secundum] quod antiquitus fieri solebat Imponant alias prefate Itt Dominationis Vestre Autoritas mirum In [modum] ledetur et tota Ipsa Ciuitas et particulares eiusdem Intolerabilia Indies supportabunt damna Quod non credit fore de mente prefate Itt Dominationis Vestre Quam ad vota conseruet Omnipotens

[Page 166:]

TENOR LITERARUM DICTE [SUPPLICATIONI] [ANNEXARUM]

KAROIVS DUX SABAUDIE et […] Dilecto locuntenenti nostro Nicie salutem Visa supplicatione subannexa et eius tenore considerato vobis per has expresse committimus et mandamus Quatenus de et super consuetudine Inibi allegata vocatis euocandis vos debite Informetis [veracesque] cum quibus expedierit sumatis et recipiatis Informationes per quas Et per priuilegia de quibus supplicatur vobis constiterit Supplicantes fuisse et esse Immunes a solutione seu exactione vectigalis seu daciti de quo supplicatur Et quod solum supplicantes Ipsi Quartum Arbori [barcharum] et Galionum Imponere In signum Dicte exemptionis teneantur eo Casu ut supra eosdem supplicantes In dicta [eorum] possessione Immunitatis et exemptionis manuteneatis reintegretis Inhibeatis compellatis mandetis literas decernatis [agastique] et faciatis prout vobis eque et rationabiliter faciend

Esse videbitur Quoniam In premissis Et circa vobis plenam presentibus Conferimus potestatem [Quibuscunque] oppositionibus exceptionibus literis et [aliis] In contrarium allegatibus et facientibus non obstantibus [Datis] Thaurini Die Quindecima mensis Decembris Millesimo quingentesimo Decimo sexto Per Dominum Presentibus Dominis […] Claudio De Seyssello Episcopo Marcillie Bernardino Parpalie Pedemontium preside Angellino de Prouanis patrimoniali preside francisco Prouana Ioanne de’ lucerna Hyeronimo Agacia Iaffredo [paserii] Aduocato fiscali Hugone de balina Domino Tireti Magistro [Hospitii] Alloisio Gallerati finien [Sabaudie] Generali Vulhiet

Relatio [Nuntii]
ANNO Quo supra Et die nona mensis [februarii] Retulit nobis Prefato Ducali locuntenenti ac secretario nostro sublignato Georgius Palanque nuntius et seruens Curie Ducalis Dicte Ciuitatis Nicie eius medio

[Page 167:]
Iuramento tactis scripturis in manibus nostris prestito se portasse ad locum Mentoni Iurisdictionis Domini Monaci literas à nobis emanatas Inferius proxime’ Insertas Quibus annexe erant copie [literarum] Dominicalium et supplicationis parte Dicte Communitatis Nicie obtentarum super exemptione solutionis Dritti Monaci Et Illas presentasse [feli…io] de Castellione potestati et Iura reddenti In Ipso loco Mentoni pro dicto Magnifico Domino Monaci Qui Visis et lectis Dictis literis respondit eidem nuntio quòd Illas exequi nollebat veruntamen Ipse dominus Potestas rescripsit nobis prefato Ducali locuntenenti literas missiuas Quas Ipse Nuntius nobis presentauit et quas In actis Cause presentis Inseri ordinauimus [Datis] Nicie Anno et Die premissis.

TENOR LITERARUM [DIRECTARUM] [domini] Potestati Mentoni per dictum [Nuntium] portatarum

LUDOUICUS De Bellagarda [Dominus] Montiginaci Consiliarius et Cambellanus [Illustrissimi] Principis et Domini nostri Domini Caroli Sabaudie et […] Ducis et pro Ciuitatis Nicie patrie [que] prouintie eidem adiacentis Dilecto nobis [Potestati] de Mentono aut suo locuntenenti salutem literis [Dominicalibus] Quarum copia est annexa pro parte Communitatis Nicie nobis presentatis debite ut tenemur exequi volentes vobis haruni serie Ducali qua funginur autoritate Committimus et mandamus Quatenus Magnifico Domino Monaci et dicti loci Mentoni Intimetis et notificetis ut si sua Interesse putauerit Compareat per se vel legitimum procurem Nicie coram nobis die nonadecima et undecima presentis mensis et [aliis] singulis diebus et horis Iuridicis totius mensis [februarii] In banco Tribunalis nostri aut scribanie [secretarii] nostri subsignati visurus testibus producendis pro verificatione [supplicatorum] Iuramenta deferri [Daturusque] Interrogatoria

[Page 168:]
sique eisdem testibus fieri voluerit Cum cominatione subiuncta Quod siue Compareat siue non Nos ad receptionem testium producendorum procedemus pro exequutione ducalium mandatorum Intimationem [que] et monitionem per vos faciend a dorso presentium rescribatis Quas earum latori restitui volumus De quarum presentatione Ipsi cum Iuramento referenti dabimus plenam fidem Decernentes predicta Ducali autoritate monitionem modo premisso faciend tantum valere ac si personaliter fieret Datum Nicie Sub sigillo Ducali Quo vtimur per spectabilem Iuris [vtriusque] Doctorem Ducalem Consiliarium [Dominum] franciscum de [Galeteriis] Iudicem In hac patria maiorem Die Quinta mensis [februarii] millesimo quingentesimo decimo septimo. [Bonifilii]

Tenor Copie literarum dominicalium et supplicationis Eisdem literis [annexarum] Quia Iam superius sunt Inserte hic non Inseruntur.

TENOR LITERARUM missiuarum [scriptarum] per dominum Potestatem Mentoni dicto Magnifico [Domino] Ducali locuntenen

Allo Illustre Signor signor Gubernator De Nicia [Honora...mo]

ILLUSTRE’ SIGNOR Gubernator de Nicia A la signoria vostra humilime me Reconiado cum lo presente vostro mandato ho receputo le vostre patente Quale cum detto laltor si vi remandano Et perche mai fureno solite simile executione et etiam perche Io non cognosco altro signore che Monsignor Di Monaco non vi faro altra risposta eccepto parmi che vogliando la prefata signoria vostra Cosa alcuna dal prefato mio [signore] Signor di Monaco mande da sua signoria Quale come prudente vi respondera Iuxta il bisogno. Non altro Mentoni die septima [februarii] M. D. XVII. E. Itt. D. Seruitor felixius de Castellione Potestas Mentoni.

[Page 169:]
ANNO Quo supra et die martis decima mensis [februarii] Nicie In parua logia domo Communis Comparuerunt Iudicialiter loco et hora solitis Egregius franciscus Ruffi dicto nomine unacum prefatis [Egregiis] Dyonisio [Scalerii] et Stephano Rochoni parte’ dicte. Communitatis deputatis [peten...] presente dicto Domino Monaci supplicato monito Et euocato per literas à nobis emanatas Si compareat alias In eius contumatiam quam accusarunt procedi ad receptionem Informationum super Immunitate et exemptione solutionis Driti Monaci procedi et Testes parte dicte Communitatis nominandos et producendos Citari Iurrari audiri Et examinari [aliasque] fieri prout per easdem literas fieri mandatur officium nostrum Implorando Et nemine pro dicto Domino Monaci comparente Quo audito Nos prefatus Ducalis locuntenens ordinauimus testes [quoscunque] parte dicte Communitatis Nicie nominandos citari, [eisque] Iuramenta deferri Et Inde audiri et examinari super contentis In supplicatione et literis [Dominicalibus] supra Insertis Ipsorum Testium [examinationem]

et Iuramentorum delationem Honorato [Bonifilii] secretario nostro subsignato Committentes Et ad publicandum dicta et attestationes [Ipsorum] testium diem ultimam presentis mensis [februarii] misi feriata et [...] pro termino assignamus Datum Nicie Anno et Die premissis.
ANNO Quo supra et die sabati ultima mesis [februarii] coram nobis prefato Ducali loncuntenente In Ducali castro Nicie Comparuerunt Nobiles ludouicus de Grimaldis Et Petrus Busquete Consindici dicte Ciuitatis ac Egregius stephanus Rochoni alter ex deputatis ad prosequutionem cause huiusmodi Et cum restent ad huc aligni testes qui non potuerunt examinari causante absentia [Ipsorum] testium Propterea petierunt Commissionem mihi secretario subsignatam datam ad Ipsos testes examinandum renouari Quibus auditis nos prefatus Ducalis locuntenens ordinauimus testes non auditos audiri super supplicatis parte dicte Communitatis Nicie et literis Dominicalibus eidem supplicationi annexis Ipsorum testium examinationem et [Iuramentorum] delationem secretario nostro subscripto committentes et ad publicandum dicta et attesta-

[Page 170:]
tiones Ipsorum testium Diem ultimam mensis [Martii] proxime venturum in si feriata et [...] pro termino assignamus. Datum Nicie Anno et Die premissis
ANNO Quo supra et die martis ultima mensis [Martii] Assignationis proxime precedentis vigore coram nobis prefato Ducali locuntenente In parua logia domus [Communis] Comparuit Iudicialiter dictus [Egregio] franciscus Ruffi procuratorio nomine dicte [Comitatis] Nicie petens dicta et attestationes testium parte dicte Communitatis auditorum aperiri et publicari et copiam sibi clari In forma probante et fidem faciente presente [Magnifico] Domino Monaci ut supra si compareat alias In eius contumatiam Quam accusauit Nemine ex aduerso comparente Nos Ducalis prefatus locuntenens ordinauimus dicto Magnifico [domino] Monaci seu uni ex [officiariis] suis Intimari ut compareat ad aliquam diem Congruam visurus dicta et attestationes [Ipsorum] [testium] aperiri et publicari si sua putauerit Interesse Literas super hoc concedendo opportunas Datum Nicie Anno et die premissis

[Bonifilii] [...] Per dictum Magnificum [dominum] Ducalem locuntenenten
ANNO quo supra et die martis vigesima prima menses Aprilis Secunda Iuridica post quasimodo literarum Inferius Insertarum vigore coram nobis prefato Ducali locuntenente In parua logia domus Communis Comparuit Iudicialiter Prefatus Egregius franciscus Ruffi procuratorio nomine quo supra petens dicta et attestationes testium [auditorum] et [examinatorum] parte dicte Communitatis aperiri et publicari et copiam sibi dari Que dixit presente dicto domino Monaci ad Id monito In personam [Egregii] [felixii] de Castellione potestatis mentoni per Egregium [Palanque] nuntium Et seruientem Curie Ducalis dicte Ciuitatis nicie Ibidem Iudicialiter existentem In vim [literarum] a presenti Curia [emanatarum] quas produxit et Inseri requisiuit In actis et per Ipsum nuntium de executione per eum facta Iudicialiter referri Qui quidem Nuntius eius medio Iuramento tactis corporaliter scripturis prefato retulit dictas literas supra exhibitas et Inferio Insertas portasse ad locum Mentoni et Illas presentasse dicto felixio de Castellione potestati

[Page 171:]
Mentoni Die quarta huius ad fines Illas exequendi Qui quidem felixius Potestas [le...] per eum dictis literis Respondit quòd Magnificus Dominus Gubernator Nicie nullam habet In Ipso loco Mentoni Iuridicionem Et [qui] si alia uice presumeret similes literas portare quòd malum sibi contingeret Et sic nullam aliam habere ut supra potuisse Executionem Sie suam faciendo relationem Quam scripsi Ego Honoratus [Bonfilii] notarius et secretarius dicti Magnifici [Domini] Gubernatoris et me subsignaui [QUIBUS] OMNIBUS auditis nos Prefatus Ducalis locuntenens dicta et attestationes [Ipsorum] testium parte dicte Communitatis Nicie [auditorum] et examinatorum aperimus Es publicauimus Et pro apertis et publicatis haberi volumus [Ipsorum] copiam dicte [Communitati] nicie Concedendo et In forma probante et fidem faciente expediri Iubendo Datum Nicie Anno et die premissis [Bonifilii]

Per dictum Magnificum [dominorum]

Ducalem [locuntenentem]

TENOR [DICTARUM] [LITERARUM]
LUDOUICUS De Bellagarda Dominus Montiginaci Consiliarius et Cambellanus Illustrissimi Principis et domini nostri [domini] Caroli Sabaudie [...] Ducis et pro eo Ciuitatis Nicie et patrie Prouintie eid adiacentis locuntenens et ad supra scripta Iudex Et Commissarius specialiter deputatus Dilecto Potestati de mentono aut suo locuntenenti salutem, Cum pro parte Communitatis Et hominum dicte Ciuitatis nicie In [executione] Dominicalium [mandatorum] ad examen testium super supplicatis et requisitis parte Dicte Communitatis rite et recte processum fuerit Et Inde parte Ipsius Communitatis requisitum ut ad [Ipsorum] testium publicationem procederemus Nos Iuris formam obseruare Cupientes ordinauimus Magnificum dominum Monaci et dicti loci Mentoni de cuius preiudicio agitur euocari seu Illi Inthimari ut dicte publicationi testium Interesse uelit si sua putauerit Interesse prout latuis In dicta nostra ordinatione continetur [Quam] exequi volentes procuratore dicte Communitatis Nicie ad hoc Iustante’ vobis [harum]

[Page 172:]
serie Ducali qua fungimur autoritate’ committimus et mandamus Quatenus Eidem [Magnifico] [Domino] Monaci et Mentoni Intimetis Es notificetis ut si sua Interesse putauerit compareat per se vel legitimum [procure...] Nicie coram nobis ad diem secundam [Iuridicam] post quasi modo proxime venturum visuro dicta et attestationes dictorum Testium aperiri et publicari, aut dicturus Et allegaturus In aduersum Quare premissa fieri non debeant Cum Cominatione quòd alias ad [Ipsorum] testium publicationem procedemus eius absentia non obstante [Intimationemque] per vos ut supra [faciendam] à dorso presentium rescribatis quas earum latori restituatis cui cum Iuramento referenti dabimus plenam fidem Decernentes dicta Ducali autoritate predictam Intimationem vobis faciendam tantum valere ac si personaliter fieret Datum Nicie sub sigillo ducali quo vtimur per spectabilem Iuris [vtruisque] Doctorem Ducalem consiliarium Dominum franciscum de [Galleteriis] Iudicem In hac patria maiorem Die [secundo] Aprilis millesimo [Quingenesimo] Decimo septimo. [Bonifilii].

Seguuntur Dicta et Attestationes [Auditorum] Et examinatorum parte’ Dicte Communitatis Nicie

Examinatio Honorabilis viri [Antonii] Presbiteri Ciuis Nicie

ANNO a natiuitate domini millesimo quingentesimo decimo septimo Indicione Quinta Et die decima sexta mensis [februarii] Coram me Honorato [Bonfilii] notario et secretario [Magnifica] Domini ludouici de Bellagarda Domini Montiginaci Ducalis locuntenentis Nicie et [...] ac ad Infrascripta Commissario per Ipsum Magnificum Dominum Ducalem locuntenentem specialiter deputato In banco Secretarie [Egregii] Iacobi Nitardi [Notarii] Ciuis Nicie personali constitutus Honorabilis vir Antonius presbiteri, Ciuis Nicie Testis pro parte dicte [Communitatis] Ciuitatis Nicie, Citatus per Nicolaum faraudi nuntium publicum six referentes mihi dicto Commissario Qui quidem testis Iurauit tactis per eum corporaliter scripturis se meram puram et simplicem dicere et testificari veritatem De et super his quibus fuerit examinatus Remotis prece, pretio, odio, amore, timore, fauore, rancore, et quolibet

[Page 173:]
Alio Illicito. Et dicto suo Iuramento Interrogatus super supplicatione oblata Illustrissimo Domino nostro Duci parte dicte [Communitatis] dicte Ciuitatis Nicie super exemptione [non] consignationis nec solutionis asserti vectigalis Quod Magnificus dominus Monaci à transeuntibus per mare existens ante locum et Castrum Monaci supra Inserta eadem supplicatione eidem testi lecta et declarata dixit et respondit se de contentis In dicta supplicatione Tantum scire ut supra. Et verum esse quòd alias Ipse Testis loquens nauigauit super quadam Barcha [Antonii] presbiteri eius quondam patris Et Cum super eas portauit certas merces ad locum sancti Romuli pertinentes Iacobo valete’ dicte Ciuitatis Cum fuerunt ante dictum locum Monaci Circiter unum Millare fecerunt caual albre In signum quod [...] Nicienses et merces eorum erant exempti à solutione et consignatione [dictarum] [mercium] Et sic facto dioto signo de caullabre transiuerunt cum dictis mercibus et Illas [deuexerunt] ad dictum locum sancti Romuli siue contradictione aliciuus et siue aliquo [Impedimento] Et Cum Ipse testis tunc temporis esset

Inuenis Interrogauit dictum Antonium eius patrem quare fecissent dictum signum de caullarbre ante dictum locum Monaci Qui quidem eius pater Ipsi testi loquenti Eius filio respondit quòd premissa faciebant ad demonstrandum quòd erant Nicienses Quia Nicienses deferentes merces transeuntes per mare Ante Ipsum locum Monaci erant exempti a consignatione mercium et solutione vectigalis appellati lo dritto Interrogatus quo tempore premissa gesta fuerunt Respondit quòd sunt anni Quadraginta [quinque] elapsi vel forte Quinquaginta Interrogatus quomodo et qualiter scit premissa Respondit quia presens fuit et ea fieri vidit et audiuit premissa a dicto eius quondam patre Interrogatus si exinde Ipse loquens transciuerit cum mercibus [aliis] per dictum mare ante [dictum] locum Monaci Respondit quòd non quia exinde non nauigauit Ipse Testis loquens Interrogatus si transeundo cum dictis [mercibus] fuit ab eisdem petita solutio dicti [pedagii] seu vectigalis siue del dritto, Respondit [qui] non. Interrogatus unde est, Respondit quòd est Ciuis Nicie. Interrogatus Cuius etatis,

[Page 174:]
Respondit quòd annorum sexaginta. Interrogatus quantum possidet In bonis Respondit quòd valorem mille florenorum et amplius non fuit Interrogatus. [...] [Bonifilii]
Examinatio Honorabilis viri Ioannis de signa Ciuis Nicie.
ANNO et die premissis, Honorabilis vir Ioannes de Signa Ciuis nicie Testis parte dicte Communitatis Nicie Ciuitatis Citatus per Nicolaum faraudi nuntium publicum sic mihi subscripto commissario referentem coram me dicto Commissario In banco Secretarie [Egregii] Iacobi Nitardi personaliter constitutus Iurauit tactis per eum corporali scripturis sacro sanctis. In manibus Meis et dicto suo Iuramento promissit se meram et puram dicere et testificari veritatem de et super his omnibus super quibus fuerit examinatus Et Interrogatus sub fide et veritate dicti per eum prestiti [Iuramenti] super exemptione non solutionis Iuris In loco Monaci appellati lo dritto et super

omnibus contentis in supplicatione parte dicte Communitatis Nicie oblata prefato Illustrissimo domino nostro ea sibi testi loquenti lecta Et declarata Dixit et Respondit se de contentis In eadem supplicatione tantum scire et [verum] esse quod Ipse loquens dudum nauigauit ante maria loci Monaci Deferrendo merces [Ciuium] Niciensium et etiam merces proprias et [quòd] Illuc transibant siue consignatione et siue solutione talium mercium Et [absque] eo quod callarent arborem nec fecerunt alique signa nec demonstrationes quòd Ipsi essent Nicienses Et exinde a Quadraginta annis Citra paulo ante vel post Successit [qui] Magnificus [dominus] lambertus de Grimaldis, tunc dominus Monaci conquestus fuit erga Nicienses Dicendo [que] poterat Defraudari in solutione Dritti quod petebat ab [aliis] [que] à niciensibus Quia [poterant] [alii] exteri [que] nicienses transire siue [solutione] Quos Ipse dominus Monaci ex castro Monaci cognoscere non poterat si essent nicienses vel alterius nationis Et ad Ipsius Domini de Monaco requisitionem, conuentum fuit, [que] Nicienses cum essent ante portum Monaci facerent lo cal al arbre et quod [non] [teneantur]

[Page 175:]
Ad aliam solutionem dicti Iuris nec consignationem mercium [Ipsorum] Niciensium Et Ita Inde vidit obseruari ni si certo pauco tempore citra quo audiuit aliquos Nicienses conqueri [qui] Moderni Domini Monaci eos [compellebant] ad consignandum merces Et aliquos ad soluendum. Interrogatus Quomodo scit premissa respondit quia Ipse testis nauigauit ut supra dixit [antem] que fieret dictum [signum] del cal al arbre Et etiam ex inde faciendo dictum signum del cal al arbre tamen non consignauit aliquas merces Nicienses nec pro cis soluit nec per aliquos vidit solui nec consignari nisi prout supra dixit auditu dici [aliquorum]. Interrogatus cuius est etatis respondit quod est annorum octuaginta Es vltra Et Generaliter Interrogatus si fuit doctus Instructus monitus vel subornatus aut si prece, pretio, odio, amore, timore, fauore, rancore, aut alio [quocunque] Illicito fuit premissa testificatus, Ad singula respondit quod non. Interrogatus quantum possidet In bonis, Respondit quod valorem duorum nullium [florenorum] et vltra Et amplius non fuit Interrogatus

Examinatio Honorabilis viri Baptestini Nate’ habitatoris Ciuitatis Massilie –
ANNO premisso et die decima septima [februarii] Honorabilis vir Baptestimus Nate oriundus de loco Tabie’ habitator Ciuitatis Massilie Testis parte’ dicte’ [communitatis] Nicie In presenti Ciuitate Nicie Iuuentus et Citatus per Nicolaum faraudi Nuntium sic refferentem coram me dicto [commissario] In banco secretarie [Egregii] Iacobi nitarde personaliter constitutus eius medio Iuramento tactis corporaliter scripturis prestito Interrogatus et examinatus super [supplicatione] parte dicte Communitatis Nicie oblata et supra Inserta eidem testi loquenti lecta et declarata dixit et respondit se de contentis In dicta supplicatione’ tantum scire verum esse quod sunt nunc Quadraginta anni elapsi vel circa quibus Ipse loquens nauigando cum [nauigiis] et lenibus Niciensibus oneratis mercibus Niciensibus transeuntibus per mare ante locum Monaci faciebant lo cal al arbre Et Inde siue aliqua consignatione mercium

[Page 176:]
Siue que solutione alicuius vectigalis libere’ pertransiebant nec unquam fuit eis aliquod Impedimentum Illatum. Interrogatus quoties transiuit ante dictum locum Monaci Cum dictis mercibus Respondit quod vltra quator vices. Interrogatus quomodo scit premissa, Respondit ut supra Quia vidit et presens fuit nauigando cum dictis [nauigiis] et lenibus deferentibus merces Niciensium ut supra dixit. Interrogatus si fuerit Instructus monitus vel subornatus aut se prece pretio odio amore timore fauore rancore aut quouis alio Illicito fuit testificato ad singula respondit quòd non. Interrogatus cuius est etatis, respondit quod annorum Quinquaginta [duorum] et vltra. Interrogatus cuius erant nauigia Nicien super quibus tunc nauigabat, respondit non recordari Ad presens. Interrogatus quantum possidet In bonis Respondit quod valorem florenorum centum et vltra Et amplius non fuit Interrogatus. ~ [Bonifilii]

Examinatio Nobilis Phlippi Fante loci de Villa franca
ANNO et die quibus supra Nobilis Philippus fante loci de Villa franca In presenti Ciuitate Nicie ad Instantiam Procuratoris Communitatis Nicie pro teste personaliter citatus per Bartholomeum Ruffi nuntium et Preconem publicum dicte Ciuitatis Nicie six referentem In banco Secretarie [Egregii] Iacobi Nitardi dicte Ciuitatis Nicie Ipsius Citationis vigore coram me prefato Secretario et Commissario supra deputato Comparens In manibus tactis corporaliter scripturis ad sancta Dei euangelia Iurauit se meram et puram quam sciuerit dicere deponere et testificari veritatem de et super his omnibus super quibus fuerit examinatus nulla mixta falsitate Qui quidem testis virtute dicti Iuramenti Interrogatus super supplicatis parte dicte Communitatis Nicie ad [causam] dritti Monaci lecta sibi dicta [supplicatione] et ut conuenit debite declarata dixit et respondit se de contentis In dictis supplicatis

[Page 177:]
Tantum scire et verum esse quòd Ipse testis loquens habet bonam et firmam memoriam quòd vidit a quinquaginta annis Et Citra quòd Barche niclensium et hominum dicti loci villefranche cum mercibus Ipsorum quas deferebant super Ipsis Barchis et [aliis] [nauigiis] transibant per mare’ ante locum Et Portum Monaci et quòd tales barche et nauigia deferentes merces faciebant lo cal al arbre In signum quòd erant Nicienses vel homines de Villa franca. Et hoc facto transibant siue aliqua consignatione dictarum mercium [Sineque] solutione alicuius Dritti seu Gabelle Et siue quouis alio Impedimento Causam sue scientie reddens Quia Ipse testi loquens cum mercibus transitum fecit ante [Ipsum] locum Monaci per mare vltra viginti vices et transeundo faciebant dictum signum del cal al arbre et inde libere accesserunt Quo decreuerant accedere sine consignatione dictarum mercium et sine solutione dicti iuris et [absque] eo quòd ab eis aliquid petitum fuerit, prout supra dixit Nec vnquam vidit Ipse testis loquens nec

Audiuit obseruari aliter nisi a pauco tempore Citra prout In dicta supplicatione refertur. Interrogatus si premissa [di...] aut deponet prece, pretio, odio, amore timore, fauore, rancore, aut alio quouis Illicito, aut si sperat habere commodum vel Incommodum, Respondit singulariter ad singula [quod] non. Interrogatus cuius est etatis, Respondit [quod] annorum sexaginta octo vel circa. Interrogatus Quantum possidet In bonis, Respondit [quod] Valorem mille Ducatorum auri et vltra Et amplius non fuit Interrogatus.

Examinatio Honorabilis ludouici Vallete de Villafranca.
ANNO et die premissis coram me prefato Secretario et Commissario In Banco Secretarie Constitutus Honorabilis vim ludouicus Vallete de Villafranca testis parte’ Communitatis dicte Ciuitatis nicie personaliter Citatus in presenti Ciuitate

[Page 178:]
per Bartholomeum Ruffi nuntium et preconem publicum dicte Ciuitatis sic referentem Iurauit In manibus mei Prefati [Commissarii] tactis corporaliter scripturis se meram et puram dicere et testificari veritatem De et super his de [Quibus] fuerit examinatus prece, pretio, odio, amore, timore, fauore, rancore, et quocunque alio Illicito remotis. Et Interrogatus per me supradictum commissarium super supplicatione oblata parte dicte Communitatis Nicie Contra Magnificum [dominum] Monaci, ea Ipsi testi loquenti lecta Et ut conuenit vulgariter declarata dixit et respondit se de contentis In dicta supplicatione’ scire et verum esse quod Ipse testis loquens sunt ut supra Quadraginta [quinque] vel saltim quadraginta anni elapsi quibus transiuit cum Barchis et sagiteis et [aliis] [nauigiis] [deferentibus] merces Niciensium et hominum ville franche ante locum Monaci per mare Et cum erant ante locum Monaci In Visione Castri Ipsi nauigantes facie-

bant signum dictum cal al arbre ad demonstrandum quòd erant Nicienses vel de villa franca. Et facto dicto signo [continuabant] viagium suum ad quòd erant destinati siue consignatione aliquarum mercium Et siue solutione alicuius Dritti et [absque] eo [qui] ab eis peteretur parte Ipsius Magnifici Domini Monaci, et siue [quocunque] Impedimento. Et hoc tantum viuente [Magnifico] Domino lamberto de Grimaldis patre Moderni domini dicti loci Monaci, tunc [domino] Ipsius loci et etiam post eius mortem, viuente Domino Ioanne de Grimaldis filio Dicti Domini lamberti et domino dicti loci Monaci. Sed a tempore Dominationis Magnifici Domini Luciani de Grimaldis domini Moderni dicti loci Ipse loquens testis transiuit etiam cum mercibus suis et aliorum Niciensium et fecit lo cal al arbre et aliquando transiuit siue aliqua alia consignatione et solutione et aliquando compulsus fuit per exactores dicti vectigalis ad soluendum Ius dictum appellatum lo dritto Quod soluebat ad

[Page 179:]
radimendum vexationem ne cogeretur Illic commorari Et subiornare, et suam viagium retardare. Interrogatus quomodo scit premissa Respondit quòd per ea que supra dixit et quia vidit et presens fuit ut supra deposuit. Interrogatus cuius est etatis Respondit quòd annorum Quinquaginta sex vel circa Interrogatus quantum possidet In bonis Respondit [quod] valorem mille [Ducatorum] aure Et amplius non fuit Interrogatus [Bonifilii].
Examinatio probi viri [Georgii] Raybaudi alias Seraphin Ciuis Nicie
ANNO Quo supra Et die [decima] octaua mensis [februarii]. Coram me supradicto Commissario In banco Secretarie Constitutus personaliter Probus vir Georgius Raybaudi alias Seraphin Ciuis nicie Testis Citatus parte Dicte

Communitatis Nicie Per [Bartholomeum] Ruffi nuntium et preconem publicum dicte Ciuitatis sic referentem Qui quidem testis ad mandatum mei supradicti [Commissarii] tactis per eum Corporaliter scripturis sacrosanctis Iurauit se [meram] et puram dicere et testificari veritatem de et super his omnibus super Quibus fuerit Interrogatus virtute dicti per eum prestiti Iuramenti super supplicatione oblata parte dicte [Communitatis] Nicie supra inserta eidem Testi loquenti lecta et vulgariter declarata dixit et respondit verum esse [que] Cum Ipse testis sit etatis annorum septuaginta septem vel circa, quòd Ipse recordatur de saxaginta annis et Citra. Et [que] sunt anni sexaginta elapsi Quibus [ipem] testis loquens Iam nauigabat cum barchis et laudis deferentibus merces [Niciensium] versus partes Riparie ianne Et quod Ipsi libere transibant ante dictum [locum]

[Page 180:]
Monaci siue consignatione aliquali [dictarum] mercium et siue solutione’ Dritti Quod a forensibus Dominus dicti loci Monaci exigit Et si Ipsi Nicienses. Interrogabantur aliquando per exactores dicti Dritti unde essent ei respondebant quòd erant niciensum Et sic nihil aliud ab eis petebatur sed permittebantur libere et sine [Impedimento] eorum viagium prosequi Et ex inde post dictum tempus sexaginta [annorum] de quo supra deposuit vidit [que] fuit obseruatum [que] Quando Nicienses deferentes merces transibant per mare ante castrum Monaci quòd Ipsi ad demonstrandum Dicto domino Monaci seu exactori dicti Dritti quòd Ipsi erant Nicienses, Et propterea exempti et Immunes à consignatione mercium et solutione dicti dritti ponebant lo cal al arbre Et hoc facto continuabant [eorum] [viagium] siue aliquo Impedimento Et hoc [viuente] Magnifico domino lamberto de Grimaldis domino dicti loci Monaci, Et

patre Moderni domini dicti loci Monaci Demum post mortem Ipsius domini lamberti successit In dominio Dicti loci Dominus Ioannes de Grimaldis eius filio Qui Incepit aliquos compellere nicienses cum deferebant merces ad Intrandum portum dicti loci Monaci, ad consignandas dictas merces et notificandum quòd tales merces erant Nicienses et facta dicta notificatione tales nicienses Inde recedere permittebant sine solutione aliquali dicti dritti Et mortuo dicto [domino] Ioanne de Grimaldis successit In dicto Dominio Magnificus dominus Lucianus de Grimaldis eius frater de cuius tempore Ipse loquens propter euis [senectutem] non nauigauit. Qui dominus lucianus ut à multis noutis et mercatoribus ipse [loquens] audiuit et Intellexit coegit plures Nicienses ad consignandum merces quas deferebant et etiam ad soluendum dictum Ius dritti contra solitum et [consuetum] et contra antiquam consuetudinem. Inte-

[Page 181:]
rrogatus quomodo scit premissa, Respondit quod per ea que supra dixit et deposuit Interrogatus si fuit doctus, Instructus, monitus, vel subornatus aut si prece, pretio, odio, amore, timore, fauore, rancore, aut alio quouis Illicito fuerit premissa ut supra testificatus Ad singula respondit [quod] non. Interrogatus quantum possidet In bonis, Respondit [quod] valorem [ducatorum] [centum] auri et vltra et Amplius non fuit Interrogatus [Bonifilii].

Examinatio Honorabilis viri Ioannis de vribari Mercatoris [Nicienses]
Honorabilis vir Ioannes de vribari Mercator Ciuis Nicie Testis parte dicte Communitatis Nicie Citatus per Bartholomeum Ruffi nuntium publicum sic referentem coram me dicto Secretario Et Commissario In banco Secretarie personaliter constitutus tactis Corporaliter scripturis ad mandatum mei dicti [Commissarÿ]

Iurauit et dicto suo Iuramento promisit se meram et puram dicere et testificari veritatem De et super his super quibus fuerit examinatus, remotis prece pretio, odio amore timore fauore rancore Et alio quo [cunque] Illicito Et lecta Ipsi testi loquenti et vulgariter declarata per me [supradictum] Commissarium supplicatione oblata parte dicte Communitatis Interrogatus quid scit de contentis In dicta supplicatione dixit et respondit verum esse ut supra quod sunt decem octo anni elapsi vel circa quibus Ipse testi loquens portari faciebat tres ballas sete pertinentes Nobili philippo fante de villa franca ad Ciuitatem Ianue. Et Cum fuerunt ante’ castrum monaci facerunt cum barcha super qua nauigabant signum del cal al arbre et Demonstrantes quòd erant Nicienses et Inde libere continuarunt [eorum] viagium [absque] eo quòd ab eis aliquid petitum fuerit ratione dicti Dritti nec aliud Impedimentum allatum Et ex Inde equidem transiuit cum mercibus suis quatuor vel [quinque] vices ante [dictum] locum Monaci et similiter fecerunt [signum]

[Page 182:]
Del cal al arbre et transiuerunt sine solutione alicuius Iuris. Et aliquando Interrogabantur per collectores Dicti Dritti Cuius erant merces quas deferebant. Quibus respondebant quod erant Nicienses et nihil aliud ad eis petebatur. Interrogatus quomodo et qualiter scit premissa Respondit quia vidit, audiuit, et presens fuit. Interrogatus, Cuius est etatis Respondit [quod] [annorum] triginta septem vel circa possidens In bonis [florenorum] mille. Amplius non fuit Interrogatus. [Bonifilii].

Examinatio Probi Viri Petri fabri De Antipoli.
ANNO predicto et die vigesima Prima mensis [februarii] Nicie In banco secretarie [Egregii] Iacobi Nitardi coram me Prefato Secretario et Commissario personaliter constitutus Probus vir Petrus fabri ville Antipolis Testis In hac Ciuitate nicie casualiter repertus et Citatus per Nicolaum faraudi nuntium publicum dicte

Ciuitatis Nicie Ad Instantiam agentium pro dicta Communitate Nicie Qui quidem testis In manibus mei predicti [Commissarii] tactis per eum corporaliter scripturis Iurauit et dicto suo Iuramento promisit se meram puram et simplicem dicere et testificare veritatem De et super his super quibus fuerit per me dictum Commissarium Interrogatus Et lecta Ipsi testi loquenti supplicatione oblata parte dicte communitatis Contra Magnificum dominum Monaci Et declarata dixit et respondit se de contentis In dicta supplicatione tantum scire et verum esse quod nunc sunt Quinquaginta anni elapsi vel circa quibus Ipse testis [loquens] nauigabat super barcha cuius dam baptestini Ricardi dicte ville Antipolis et nauigando cum dicta barcha versus ripariam Ianue accedebant simul In comitiua Cum [aliis] barchis hominum Niciensium, et cum fuerunt ante castrum dicti loci Monaci Nauigantes super dictis barchis [Nicienses] faciebant lo cal al arbre In signum quod errant exempti a solution [Dacii] Quod

[Page 183:]
Exigit Dominus Monaci In dicto loco Monaci et nihil ab eisdem Niciensibus petitum nec exactum fuit pro dicto Iure Quinimo libere et siue aliquali Impedimento [trans] siuerunt dicens pariter quod alias testis loquens se reperit In dicto loco Monaci Et Cum esset In terra Videbat barchas transeuntes ante castrum Monaci Que cum Illic erant faciebant lo cal al arbre Et Tunc homines dicti loci Monaci qui tunc erant in comitiua Ipsius loquentis videntes lo dit cal al arbre Dicebant inter se Dicte barche Illac transeuntes sunt Niciensium Et Ita vidit obseruari a tempore [dictorum] Quinquaginta annorum citra [usque] ad tempus quindecim [annorum] vel tredecim citra à quo tempore’ Citra vidit quod homines Nicienses Cum suis Barchis deferentibus merces Intrant portum Monaci et declarant exactori Dicti iuris appellati lo dritto Quales merces deuehunt super Ipsas barchas et an ut supra suit niciensium vel [exterarum] [gentium] Interrogatus quomodo et qualiter scit

premissa, Respondit quia vidit audiuit et presens fuit prout supra dixit Et Generaliter Interrogatus si fuerit [doc...] Instructus monitus vel subornatus, auc si prece pretio odio amore timore fauore rancore aut alio quouis Illicito fuerit premissa testificatus ad singula respondit [quod] non. Interrogatus si fuerit aliquid sibi datum vel promissum ad sic testificandum, aut si sperat habere’ commodum vel Incommodum ex huiusmodi sua [depositione] ad singula respondit quòd non. Interrogatus cuius est etatis Respondit quod [annorum] septuaginta vel circa. Interrogatus Quantum possidet In bonis Respondit [quod] [valorem] florenorum mille et vltra Et amplius non fuit Interrogatus. [Bonifilii]

Examinatio probi viri Ioannis Aude quondam Nicolini De Villa franca.
ANNO supradicto et die penultima

[Page 184:]
Mensis [februarii] Coram me supradicto Secretario et Commissario deputato In bancho Secretarie personaliter constitutus Pro bus vir Ioannes Aude Quondam Nicolini de Villa franca testis parte dicte communitatis Nicie Citatus per Bartholomeum [so...] nuntium et seruientem generalem sic referentem Qui In minibus mei supradicti [Commissarii] tactis per eum corporaliter scripturis Iurauit se meram puram Et simplicem dicere et testificari veritatem de et super his super Quibus remotis prece pretio odio amore timore fauore et quolibet alio Illicito et nulla mixta falsitate Et Interrogatus super contentis In supplicatione oblata parte dicte [Communitatis] Nicie ea sibi testi loquenti lecta et declarata Dixit et respondit quod ipse testis loquens a quinquaginta annis citra [transiuit] quatuor vel [quinque] vicibus per diuersa tempora ante castrum monaci deferendo merces super dictis barchis super Quibus tunc nauigabat et Cum erant ante [castrum] Monaci faciebat lo cal al arbre ad de-

monstrandum quòd dicte Barche erant hominum Niciensium [exemptorum] a solutione Dritti Quod [exigebant] à forensibus et si aliquando propter maris Intemperiem [ip…] Nicienses cogebantur Ingredi portum Ipsius loci Monaci et Illic sorgire seu anchoris firmare [eorum] barchas temporis maris aduenisset et procelle maris cessarent De inde adueniente tempore prosper ut darent vella ventis Illinc recedebant sine aliquali consignatione mercium [denectarum] [atque] sine solutione alicuius [pedagii] seu vectigalis et sine quauis contradictione libere aut pacifice. Interrogatus Quomodo et qualiter scit premissa Respondit quia vidit et Ipse met loquens nauigauit super barchis deferentibus merces Niciensium, et etiam aliquando propter procellas maris cum barchis super quibus nauigabat sorgiuit In portu Monaci. Et premissa audiuit et In eis presens fuit ut supra dixit Interrogatus cuius est etatis Respondit quod annorum septuaginta [quinque] vel Circa. Interrogatus Quantum possidet

[Page 185:]
In bonis Respondit quod valorem mille [florenorum] et vltra et amplius non fuit Interrogatus

Examinatio Probi viri Pauleti [laugerii] quondam ludouici de Villa francha.
ANNO et die quibus supra Pauletus [laugerii] quondam ludouici de villafranca testis parte Communitatis nicie Citatus per Bartholomeum [So...] nuntium publicum et seruientem Generalem sic referentem coram me supradicto Commissario In [banco] scribanie [Egregii] Iacobi Nitardi [Notarii] et Ciuis Niciensis personaliter constitutus ad mandatum mei supradicti [Commissarii] tactis per eum corporaliter scripturis sacrosanctis Iurauit et sub virtute et fide sui Iuramenti promisit se meram et puram ac simplicem dicere et testificari veritatem de et super his omnibus super Quibo fuerit examinatus et tota causa nulla

mixta falsitate Et primo Testis ipse per me supradictum commissarium Interrogatus [super] supplicatione oblata parte Ipsius [Communitatis] Nicie supra Inserta et eidem testi loquenti lecta et ut conuenit vulgariter Declarata dixit et respondit se de contentis In Ipsa supplicatione tantum scire et verum esse [que] sunt nunc Quadraginta anni elapsi [que] Ipse testis loquens cum salsaturis grano et [aliis] mercibus [cum] quadam eius barcha accesit versus partes Riparie Ianne Et cum [erant] ante castrum Monaci faciebant lo cal al arbre In signum [que] erant exempti In Ipso loco Monaci a consignatione [dictarum] [mercium] et etiam a solutione Dritti Quod Magnificus dominus Monaci ad [aliis] [que] a niciensibus exigit seu exigere pretendit Et aliquando Inter transeundum [Interrogabantur] ab exactoribus dicti Dritti unde esset barcha que faciebat lo dit cal al arbre Quibus dicebatur [quod] erant de [Villafranca] seu de Nicia Et tunc dicti exactores eisdem dicebant [quod] prosequerentur [Viagium] In Dei nomine Et Ita In dicta possessione erant dicti [Nicien…] Sed contigit [que] a

[Page 186:]
Quatuordecim vel quindecim annis Citra Ipsi nicienses deferentes merces et transeuntes cum [eorum] [nauigiis] per mare ante [dictum] locum Monaci compulsi fuerunt per exactores dicti Dritti Intrare portum dicti loci Monaci Et Illic fuerunt interrogati unde esset talis barcha Et quo accedunt et quid seu quales merces deueheret Et hoc post mortem Magnifici Domini lamberti De Grimaldis olim domini dicti loci Monaci Qui dummodo Nicienses transeuntes faciebant lo cal al arbre nihil aliud ab eisdem petebat. Et Generaliter Interrogatus si fuerit Doctus Instructus monitus vel subornatus aut si prece pretio odio amore timore fauore rancore aut alio quouis Illicito fuerit premissa testificatus ad singula respondit ut supra quod non Interrogatus cuius est etatis Respondit [quod] [annorum] sexaginta vel circa Interrogatus quantum possidet In bonis Respondit quod valorem [florum] mille et vltra Et amplius non fuit Interrogatus [Bonifilii]

Examinatio Magistri Rostagni [Pellicerii] De Villafranca.
ANNO et die premissis Magister Rostagnus [pellicerii] de Villafrancha testis parte dicte Communitatis Nicie Citatus per Bartholomeum [so...] nuntium et seruientem generalem sic referentem coram me dicto Secretario et Commissario In bancho Secretarie personaliter consitutus Iurauit tactis corporaliter scripturis se meram et puram dicere et testificari veritatem de et super his super quibus fuerit examinatus Remotis prece pretio odio amore timore fauore et alio [quocunque] Illicito et Inhonesto Et Interrogatus sub virtute Iuramenti supra per eum prestiti super supplicatione oblata parte dicte [Comitatis] eadem dicto testi loquenti locta et declarata dixit et respondit se de contentis In Ipsa supplicatione tantum scire Et verum esse [que] sunt nunc sexaginta anni elapsi quibus testis Ipse loquens nauigauit et super barchis et super aliquibus nauibus Quarum fuit nauta

[Page 187:]
Et etiam Pillotus super Quibus deuehebantur merces Niciensium et hominum de Villafranca apud Romam Ianuam et alias partes Riparie Ianue et transiuit Cum dictis mercibus ante locum et [Castrum] Monaci. Et transeundo si erat de die faciebant lo cal al arbre In signum quod erant exempti a consignatione mercium et etiam a solutione dicti dritti, Si vero erat de nocte transibant sine faciendo dictum signum del cal al arbre Nec ad aliud vnquam fuerunt compulsi per [Ip...] Dominum de Monaco nec extractores ab eo deputatos pro mercibus niciensium vel hominum de Villafranca licet quodam semel cum super eius naui deueherentur certe merces Nobilis Stephani Andree de monte pesulano quòd Ipse loquens testis transeundo monaco dictas merces consignauit et pro Illis soluit dictum Ius appellatum lo dritto De commissione [Ip...] stepham Et Ita obseruari vidisse tempore sue Iuuentutis et quo Ipse loquens solitus erat nauigare. Interrogatus quo modo et qualiter scit premissa Respondit

Quod per ea que supra dixit et testificatus fuit. Interrogatus Cuius est etatis Respondit [quod] octuaginta [annorum]. Interrogatus quantum possidet In bonis Respondit [quod] octuaginta [annorum]. Interrogatus quantum possidet In bonis Respondit [quod] valorem tricentorum scutorum auri de sole et vltra et Amplius non fuit Interrogatus.

Examinatio Probi Viri Dominici Riquelmi de Villafranca.
Dicta die probus vir Dominicus Riquelmi de loco de Villafrancha testis citatus parte dicte Communitatis per Bartholomeum [so...] nuntium publicum et seruientem generalem sic eum Citasse referentem Coram me dicto Commissario et Secretario In banco Secretarie personaliter constitutus tactis per eum corporaliter scripturis In manibus meis Iurauit se meram puram et simplicem dicere et testificari veritatem de et super his omnibus super quibus fuerit examinato

[Page 188:]
nulla mixta falsitate Et per me [supradictum] Commissarium Interrogatus virtute supra per eum prestiti Iuramenti super supplicatione oblata parte dicte Communitatis Nicie eadem Ipsi testi loquenti lecta Et Declarata dixit respondit verum esse [quod] sunt Quinquaginta anni elapsi vel circa Quibus Ipse testis loquens nauigabat super vna barcha Cuiusdam Ioannis Milonis habitatoris dicti loci [Villefranche] onerata grano quod deuehebatur ad partes Riparie Ianue’ Et cum dicta Barcha transitum facientes ante locum Monaci Cum fuerunt In visione Ipsius Loci, Monaci fecerunt lo cal al arbre Clamado de Villafranca, et sic libere transiuerunt, [absque] eo quod ab eis fuerit aliquid patitum seu exactum. Et hoc factum fuerat Tempore vite Magnifici Domini lamberti de Grimaldis Domini dicti loci Monaci Dicens [quod] postmadum mortuo dicto domino Lamberto successit eidem domino lamberto In Dominio dicti loci Monaci Dominus Ioannes de Gri-

maldis eius filius dominus dicti loci Monaco Et tempore vita Ipsius domini Ioannes de Grimaldis Cum Ipse testis loquens […] super eius barcha quam [t...] […] certas mercis hominum dicti loci villa francha Ipse’ dominus Ioannes Ipsium […tem] compulit et […] ad soluendum dicto vectigal appellatum lo dicto ad […] vnius pro centenario et post dictam solutionam Inde Ipse loquens transiuit [...] [aliis] mercibus hominum dicti loci ville franche ante dictum locum Monaci Et Compulsus fuit Denuntiare In porta Monaci exactionibus dicti vectigalis dictas merces et facta demontatione continuebant eorum viagium [absque] eo quod [aliis] soluerent pro eisdem Interrogatus quomodo et qualiter scit premissa Respondit Quia vidit audiuit et presens fuit pro ut supra dixit Et generaliter dictas testis Interrogatus si fuerit dactas Instructus manibus vel subornatus aut si prece pretio odio amore timore fauore rancore aut alio quouis Illicito et Iulius nesto ad singula respondit quod non

[Page 189:]
Interrogatus Cuius est etatis Respondit Quod annorum sexaginta septem. Interrogatus Quantum possidet In bonis Respondit [quod] valorem Quingentorum [florenorum] et ultra. Et amplius non fuit Interrogatus. [Bonifilii]

Examinatio Philipponi Mantolini Senioris [filii] Guilhoni
Probus Vir Philipponus Mantolini senior filius Guilhoni loci de [villafranca] Testis parte Communitatis Nicie Citatus per Bartholomeum [so…] nuntium publicum sic referentem eoram me dicto Commissario et Secretario personaliter Constitutus In bancho Secretarie Iurauit tactis corporaliter scripturis se meram puram et simplicem dicere et testificari veritatem de et super his super quibus fuerit examinatus Qui quidem Testis Interrogatus sub virtute dicti sui [Iuramenti] super supplicatione oblata parte Dicte

Communitatis Nicie eadem Ipsi testi [loquenti] lecta et declarata dixit et respondis verum scire esse et se tantum scire’ de contentis In Ipsa [supplicationem] [que] Ipse testis loquens sunt viginti anni elapsi vel circa diuersis vicibus transiuit per mare ante locum Monaci super Barchis super quibus tunc nauigabat deferentibus merces Niciensium et hominum dicti loci villefrance Et cum erant ante castrum dicti loci faciebant lo cal al arbre et eo facto continuabant eorum [viagium] [absque] eo quod aliquam consignationem facerent de dictis mercibus nec soluerent aliquid pro Iure appellato lo dritto Interrogatus qualiter modo et qualiter scit premissa Respondit quia vidit audiuit et presens fuit Et generaliter Interrogatus si fuerit doctus Instructus monitus vel subornatus aut si prece pretio odio amore timore fauore rancore aut alio quouis Illicito fuerit premissa testificatus ad singula respondit quòd non. Interrogatus Cuius est etatis Respondit quod [annorum] Quadraginta [Quinque] Interrogatus quantum possidet

[Page 190:]
In bonis Respondit quod valorem [florenorum] Ducentorum et vltra. Et amplius [non] fuit Interrogatus.

Examinatio Honorabilis viri Isnardi De Ormea de [Villafranca]
ANNO et die quibus supra Honorabilis vir Isnardus de Ormea loci de Villafranca testis Citatus per Bartholomeum [So...] nuntium publicum sic referentem In banco Secretarie coram me dicto Secretario Et Commissario personaliter constitutus Ad mandatum mei prefati [Commissarii] tactis corporaliter scripturis Iurauit et dicto suo Iuramento promissit se meram et puram quam sciuerit dicere et testificari veritatem de et super his super quibus fuerit examinatus Remotis prece pretio odio amore honore et alio quolibet Illicito et per me prefatum [commissarium] Interrogatus super supplicatione oblata parte dicte [Communitatis] Nicie supra Inserta ei sibi lecta

et declarata dixit et respondit se de contentis In dicta supplicatione tantum scire et verum esse quod sunt triginta anni vel circa Quibus Ipse testis loquens [transiuit] per mare ante locum Monaci [nauigam] super quodam laudo onerato pice et [aliis] mercibus Et cum fuerunt ante’ Ipsum [locum] Monaci fecerunt lo cal al arbre nec tunc aliquam fecerunt aliam consignationem dictarum mercium nec solutionem Dritti Et quia tempus erat dispositum continuauerunt [eorum] viagium. Et similiter de tempore quo dominus Ioannes de Grimaldis frater Domini luciani de Grimaldis moderni [domini] erat dominus Dicti loci Monaci Ipse testis transiuit ante Ipsum locum Monaci Cum quadam Sagitea onerata grano et fuit Compulsus soluere’ pro dicto grano vnum pro centenario causam sue scientie [reddens] Qui vidit et presens fuit Et generaliter dictus testis loquens Interrogatus si fuerit doctus Instructus monitus vel subornato aut si prece pretio odio amore timore fauore rancore aut alio quouis Illicito fuerit

[Page 191:]
premissa testificatus ad singula respondit quod non. Interrogatus cuius est etatis Respondit [quod] [annorum] sexaginta septem Interrogatus quantum possidet In bonis Respondit quod valorem mille [scutorum] auri et Amplius non fuit Interrogatus.

Examinatio Honorabilis viri Honorati Saorinni de Antipoli
ANNO Quo supra Et die tertia mensis [Martii] Honorabilis vir Honoratus Saorinni Ville Antipolis Testis parte dicte Communitatis Nicie Citatus In presenti Ciuitate Nicie per Nicolaum faraudi nuntium publicum dicte Ciuitatis Nicie sic referentem Constitutus In banco Secretarie [Egregii] Iacobi Nitardi Coram me’ Commissario et secretario supradicto ad [mandatum] mei prefati [Commissarii] Iurauit tactis corporaliter scripturis et dicto suo [Iuramento] promisit se meram puram et simplicem dicere et testificari veritatem de et [super]

his quibus fuerit Interrogatus Quiquidem testis sub virtute dicti Iuramenti Interrogatus super contentis In supplicatione oblata parte dicte Communitatis nicie supra Inserta eidem Ipsi testi lecta et vulgariter declarata dixit et respondit quod Ipse testis recordatur a Tempore Quinquaginta [annorum] citra Et quod a dicto tempore citra de quo supra memorit Ipse testis loquens multis vicibus nauigauit Cum barchis suis quas tunc patronizabat et In comitiua [barcharum] [Niciensium] et cum transibant ante castrum Monaci Patroni [barcharum] [dictarum] Niciensium faciebant lo cal al arbre et inde transibant sine aliqua solutione mercium quas deuehebant super Ipsis Barchis [niciensibus] et sine aliquo Impedimento et si aliquando tempus erat Indispositum tunc [Intrabant] portum Monaci cum dictis barchis et [cum] essent In dicto portu Interrogabantur ab exactoribus Dritti vnde essent dicte barche et patroni Illarum eisdem res-

[Page 192:]
pondebant quòd erant Nicienses et nihil aliud vltra ab eis querebant nec exigebant. [Interrogatus] Quomodo et qualiter scit premissa, respondit Quia ea vidit audiuit et presens fuit Et hoc pluribus vicibus Et generaliter Dictus testis loquens Interrogatus si fuerit Doctus Instructus monitus vel subornatus aut si prece’ pretio odio amore timore fauore rancore aut alio quouis Illicito fuerit premissa testificato ad singula respondit quòd non. Interrogatus cuius est etatis Respondit quod annorum sexaginta vel circa. Interrogatus quantum possidet In bonis Respondit quod valorem Mille [florenorum] et vltra Et amplius non fuit Interrogatus.

Examinatio Bartholomei [Roncerii] De sancto Michaele Districtus Marchionatus Ceue habitatoris Ciuitatis Massilie’.
ANNO Quo supra et die nona [martii] Probus Vir Bartholomeus [Rauerii] de sancto

Michaele Marchionatus Ceue nunc Ciuis et habitator Ciuitatis Massilie a Quindecim annis citra ut asseruit testis parte dicte [Communitatis] Nicie Et In hac Ciuitate nicie personaliter citatus per Nicolaum farandi nuntium publicum dicte Ciuitatis nicie In banco secretarie personaliter constitutus [coram] me dicto Commissario ad mandatum mei Iurauit tactis per eum corporaliter scripturis sacro sanctis se meram et puram dicere et testificari veritatem super contentis super quibus testis Ipse Interrogatus fuerit Sub cuius Iuramenti virtute testis Ipse per me supradictum Commissarium Interrogatus super contentis In supplicatione oblata parte dicte Communitatis contra Magnificum [dominum] Monaci supra Inserta eadem eidem Testi loquenti lecta et per me debite ut [conuenit] declarata dixit et respondit se de contentis In Ipsa scire’ et verum esse [quod] sunt quadraginta anni vel circa quibus Ipse loquens testis nauigabat in Barcha Marqueti de Pignori de vulturo Et Cum Ipsa Barcha de Comitiua siue de Conserua simul acce-

[Page 193:]
debat alia barcha Cuiusdam Niciensis onusta lignaminibus et alÿs mercibus hominum Niciensium Et cum fuerunt ante dictum locum Monaci Barcha dicti Niciensis fecit solum lo cal al arbre et inde nauigauit versus Ripariam sine aliquali consignatione et solutione’ mercium que deuehebantur [super] barcha Ipsius Niciensis sed barcha super qua nauigabat ipse testis loquens dicti Marqueti de pignori de vulturo que erat onusta lignaminibus et amigdalis Intrauit portum Ipsius loci Monaci et ibidem consignauerunt merces quas deuehebant dicta barcha Ipsius de’ vulturo Et pro Ipsis mercibus soluerunt Domino Monaci seu collectori ab eo deputato Ius [pedagii] quod exigit a forensibus In Ipso loco de Monaco Sed ipsi Nicienses tanquam exempti et Immunes a [solutione] dicti Iuris libere recesserunt ut supra dixit causam sue scientie’ reddens Quia premissa vidit et audiuit ut supra dixit Et generaliter Interrogatus si fuerit doctus Instructus monitus vel subornatus aut si prece pretio odio amore timore fauore’

rancore aut alio quouis Illicito fuerit premissa testificatus ad singula respondit [quod] non Interrogatus cuius est etatis Respondit [quod] [annorum] sexaginta vel circa Interrogatus quantum possidet In bonis respondit [quod] valorem [tricentorum] florenorum et vltra Et amplius non fuit Interrogatus.

Examinatio Honorabilis viri Iacobi Crispini de Canois.
ANNO quo supra et die decima [mensii] [Martii] Honorabilis vir Iacobus Crispini de Canois testis parte dicte [Communitatis] Nicie’ citatus per franciscum Cotte [nuntium] publicum dicte Ciuitatis Nicie sic referentem coram me dicto Secretario et [Commissario] In banco Secretarie personaliter constituto Iurauit In manibus mei dicti [Commissarii] ad mei mandatum tactis corporaliter scripturis et dicto suo Iuramento promisit se meram puram et simplicem dicere et testificari veritatem de et super quibus

[Page 194:]
Interrogabitur semoto quolibet Illicito et Inhonesto Et Interrogatus per me prefatum Commissarium super supplicatione oblata parte dicte Communitatis Ipsi testi loquenti lecta et vulgariter declarata dixit et respondit se de contentis In dicta supplicatione scire’ et verum esse [quod] a viginti annis citra saltim Duabus vicibus de quibus bene recordatur [que] Ipse testis loquens veniendo a Riparia Ianue versus partes prouintie’ Transeundo per mare’ ante [Monacum] Illac [obuiauerunt] certis barchis que dicebantur esse’ hominum Niciensium accedentium versus dictas partes Riparie Ianue que illic faciebant lo cal al arbre et eo facto transibant sine Intrando portum Monaci et siue’ alio Impedimento eis tunc Illato facientes et continuantes iter suum versus dictas partes Riparie Ianue Interrogatus quomodo et qualiter scit premissa respondit quia vidit et presens fuit prout supra deposuit Et generaliter Interrogatus si fuit doctus Instructus monitus vel subornatus aut si prece pretio odio amore timore

fauore’ rancore aut alio quouis Illicito fuerit premissa testificatus ad singula Respondit [quod] non Interrogatus cuius est etatis Respondit [quod] [annorum] sexaginta Interrogatus quantum possidet In bonis respondit [quod] valorem [quingentorum] Ducatorum Et amplius non fuit Interrogatus.

Examinatio Nobilis Ioannis Galeani Senioris Ciuis Nicie
ANNO et die premissis Nobilis Ioannes Galeani Senior Ciuis nicie’ testis parte’ dicte Communitatis Nicie citatus per [Bartholomeum] Ruffi nuntium sic referentem coram me Dicto Commissario In banco Secretarie personaliter constitutus Iurauit corporaliter tactis scripturis se meram et puram quam sciuerit testificari veritatem Et Interrogatus super supplicatis parte dicte Communitatis nicie ei sibi lectis et declaratis dixit et respondit se de contentis In Ipsa supplicatione [tantum] scire et verum esse quod sunt nunc triginta [quinque] anni elapsi vel circa quibus

[Page 195:]
Ipse loquens super quadam barcha Guilhermi Anfossi huius Ciuitatis nicie’ nauigabat eund versus Iannam Et cum fuerunt ante locum Monaci cum dicta barcha dictus Guilhermus Anfossi fecit lo cal al arbre et sic transiuit [absque] aliqua consignatione mercium Nec solutione et sine alio Impedimento sibi Illato quod videns Ipse loquens Interrogauit dictum Guilhermum Anfossi patronum dicte barche quare fecerat dictum cal al arbre Qui Guilhermus eidem loquenti dixit quod Illud faciebat In signum quod Ipsa barcha erat Niciensium et quod Nicienses [non] tenebantur ad consignationem nec solutionem Iuris appellati lo Dritto nisi solum ad dictum [signum] faciendum de cal al arbre Et tunc Ipse loquens eidem Guilhermo respondit quod ea nundum intellexerat Et Ita dixit et deposuit esse verum. Interrogatus cuius est etatis Respondit quod annorum Quinquaginta sex vel circa. Interrogatus [quantum] possidet In bonis Respondit quod valorem [florenorum] mille Et amplius [non] fuit Interrogatus

Quia prout supra est descriptum dixerunt ac deposuerunt predicti decem octo testes audiri ac fideliter examinari per me Honoratum [Bonifilii] publicum apostolica Imperiali et Ducali autoritatibus notarium ac [Magnifici] Domini Ducalis locuntenentis et Gubernatoris Nicie secretarium et ad examem Ipsorum testium Commissarium specialiter deputatum. Ideo dicta et depositiones [Ipsorum] [testium] In precedentibus nouem [foliis] descriptis [...] incluso per alium mihi fidum extrahi feci et In fidem [premissorum] me subsignaui approbando additiones supra factas manu mea subsignatas errore scribentis et non vitio omissas. [Bonifilii]

[Page 196:]
IN NOMINE’ [DOMINI] nostri Iesu [...] ameri Anno a natiuitate eiusdem domini millesimo Quingentesimo decimo septimo Iudicione quinta Et die [mercurii] vigesima mensis [Maii]. Per hoc publicum Instrumentum cunctis fiat manifestum [atque] notum Quod coram [Magnifico] Domino ludouico de bellagarda Domino Montiginaci Ducali locuntenente Ciuitatis nicie et patrie adiacentis In Ducali castro Nicie me [que] notario et secretario subsignato ac testibus Infrascriptis personaliter constitutus Nobilis ludouicus lascaris ex comitibus [vingtimilii] condominus de castellario Qui ut asseruit missus fuerat per Ipsum [Magnificum] Dominum locuntenentem et Communitatem presentis Ciuitatis nicie ad Magnificum [dominum] lucianum de Grimaldis Monaci [...] [dominum] ad causam exactionis Indebite Iuris appellati lo Dritto nouissime exacti per certos seruitores dicti domini Monaci ab Egregio Antonio Barrasse notario et Bartholomeo Verardi alias Vitabona Ciuibus dicte’ Ciuitatis et a certis [aliis] pro mercibus quas denehi faciebant versus partes Riparie Ianue dixit et retulit accessisse ad [dictum] [locum]

Monaci et dicto Magnifico domino Monaci presentasse literas gratiosas ad eum scriptus [tam] per Ipsum Magnificum [dominum] Ducalem [locum] tenentem [quem] etiam per dominos Sindicos huio Ciuitatis nomine totius communitatis dicte Ciuitatis Et Illi etiam verbo retulisse Que habuerat In [commissis]. Qui quidem [Magnificus] dominus Monaci Intellecta querella [Dictorum] Niciensium egretulit quod seruitores eius exigerunt a dictis Niciensibus dictus Ius appellatum lo dritto Cum Ipsi Nicienses siut a solutione Ipsius Iuris exempti et Immunes prout Ipse Magnificus dominus Monaci declarauit literis suis rescriptis ad dictum Magnificum Dominum Ducalem locuntenentem Quas Idem Nobilis ludouicus Ibidem presentauit Et In signum [premissorum] Idem Magnificus [dominus] Monaci eidem nobili ludouico Ambasciatori ut supra deputato tradidit unum scutum Auri Regis ad signum solis pro restituendo dictis Querellantibus ea que ab eis fuerunt Indebite per dictos eius seruitores nomine dicti Iuris exacta Eit quem quidem scutum [Ip...] Nobilis ludouicus lascaris Ibidem tradidit In

[Page 197:]
manibus Nobilium ludouici de Grimaldis ludouici Embruni et Petri Busquete Sindicorum dicte Ciuitatis Nicie Ibidem presentium ad fines et effectus faciende dicte restitutionis dictis querellantibus. Qui quidem Domini sindici confessi fuerunt habiusse et recepisse dictum scutum animo et Intentione faciende Restitutionis Illis a quibus dictum Ius per seruitores ipsius Domini Monaci Indebite fuerat exactum Requiren pro premissis pro Iure et Interesse [communitatis] ad [eternam] rei memoriam fieri vnum publicum Instrumentum per me notarium et secretarium subsignatum. Actum nicie In magna aula dicti Ducalis castri Presentibus Ibidem nobilibus Martino Barralis condomino castri noui Marcello de Albertis de Sospitello et egregio ludouico Turrini notario de lantusca Testibus ad premissa vocatis et rogatis
EGO euim Honoratus [Bonfilii] clericus loci de pilia Niciensis diocesis publicus Apostolica Imperiali et Ducali [autoritatibus] notarius et Curie’ Magnifici Domini Ducalis locuntenentis et Gubernatoris Nicie Secretarius qui premissis relationi et

[pecuniarum] restitutioni prout supra predescribitur presens fui et de eis requisitus pro parte dicte’ Communitatis Nicie [Instrumentum] sumpsi et per alium mihi fidum In hanc publicam [formam] redigi feci [signoque] et nomine meis solitis signaui In fidem [premissorum] prout ecce ~ Honoratus [Bonifilii] ~

nota [que] parcels [...] que monequet es una [...] [que] […] Intra la turbia et [mone…] quod fidis ab […] et [non] es uczitat quar mone fuet fidis et era om […] bont es […] lo palais bont habito lo [Senior] de moneque bont avoia una fore […] quod posedia rei robert et los corsaris abitanom ab cap bonsidizia la Capida bont ab […] fidis […] martin et dita forza si fardama a nome de dit rei Robert et de sobre sitenia […] una Gomdiera […] las armas de dit rei et Indita forze […] 14 homes de gardia a nome de dit rei et conenfuet dit rei Robert […] […] corsari que habetana a dita bastida et […] remetat dita forze dita monefuet ambe pati que […] a nome de dit rei et famria [...] dita Gomdiera et fens est nome de dit rei et los Insesors como pare [per] conventio.

[Page 198:]
Recort et mimoria    1516 :
1516   Mil cint cens et seze. 10. De novembre passeron per aisit los farcons.
1500:   quals venian de servir lo dur de urbim los paisans lideredero. Lo passagie de faores et les vilams. Le lavai de laditousqua et sant martim gardauin las montagnias. Le sobre ebaurols : de quals eran datom fabre’ de sant martim : montagusa dis saudes gagneron et tuerom. Parels. Paisams et sen venqueron al espel et lo laquegero. Et passerom per nizza et logeron alla borgada et les nissars si mutineron et li fageron laisar las pollos en [lar…] et Io lo labi per […] recontriei lo barom de agremont. Et lo baron […] blancast en lo plan de turent anant a castelana et Io venent
1521   Mil Cinqs cens et vint etium long de […] monsa [nostre] mestre duca [o…arle] anet visotar la Infanta de Portugal nomada beatrix per sa mogler quant venget ambe bellisima armada et belissima compagnia et riquissima en lo pont de [villafranca] et los nisars lo aneron recetar ambe belissima compagnia et dis portugeses lacseron la peste a nicco et duret 7 ans.
1524   Mil Cinqs cens vint et quatre et del mes de mai monsur de borbom du forisit de fransa passet per aisit ombe lo marquis de pescara per anar. Im proversa et anet fins a marsegla metre lo siegie et lo dit an sen turnet sensa far rem ambe belissimo compagnia de 17 milia combatens entre spagniols Italians et tedeschi et bela compagnia de cavalaria tra borgognios et franseses et logieron de fora en la borgada alanar et venir et [monsieur] de momoransi mareschal de francia li venquet apres ambe 400 lansas et 2000 casuals leugiers et 2000 peatoms et monsur de borbom et lo marquis delogierom della borgadas et romperon la artiglaria […] menavan la nuit In [lo…] de mon segnie Ioanetim [busquete] Io avia lo cartier del pont et dit [segnieur] de momoransi mandet

Un trompeta qual mi venget : dir li appareglesam logisset et ritovaglos autrament Intratia per forsa non lo volqui [resp…] mes mandi dire a monsur franses de Sianssi nostre governador che devia respondre mi mandet dire che fogessa la risposta mi semblaria et tornant dit trompeto nous somant como davant li respondi che si volia pam [...] vim per son argent che [...] donariam et che si logressan en la borgada anet far sa [respet...] et dit [signor] ambe lo cavaleria se retireron alla porta della marina dit de la [...] et dit trompeta anet al portal ont comiret [...] [but...] rocamaura qual avia In garda: da quel cantier et [monsignor] lo governador era en sa maison et entre elos [an...n] resolver de laisar Intrar dit [signor] de momoranssi et lo [signor] federigo di [bo...] ambe sons servitors et li aneron dubrir lo portal della gabella de qual peron mirgulat avra la [...] qual era gram et Intrant dit [signor] si gitet [do...] o vint [cavel...] desus la porta et la li leverom et [...] lo exercit [In...] em la villa et nos doneron um [mie...]: sarb et quant mi vengui retirar en sostal trobi lo logis pres perche non [...] fidar laisar Intrar gent de guerra tant quant porras mi [...] fidar de bellas [par...]

1524.   Mil scinqs cens vint et quatre rei franses passet in Itallia per contra borbom ambe bellissima compagnia et a pavia foget rompet et fais prisonier lo Pont de sant matieu et lo dit an menat em espagnia [...] et nossa li feger un bel [pat…] no [villafranca]
1529.   mil Cinqs cens et vint et [no…] Charles quint Imperador et rei de spagnia paset in Itallia sobre las galeras de mi andras deria et toquet al port de villafranca et nizza li feget un bel […] de pam vim fruesias et amtoresias blanquas et Io […] clavarÿ

[Page 199:]
1536.   Mil Cinqs cens et renta siei dit charles quint Imperador tomet de Itallia ambe 100 millia combatens tra spagniols Itallians todeschi et Infinits somes darmas cavals leugiers et anet metre lo siegie davant marseglia et lo rei de francia frances sen venget logiar en avignion ambe belissima compagnia et dit Imperador sen tornet sensa far rem [combenque] agessa bella armada per mar de galeras et […] : andreas doria era lo cap.
Hotta che dit Imperador al retort de proveassa laiset aisit dos mila 2000 spagnols de garnison che nos tratavam mal esent logias per ostal : […] de varogas era […] de camp qual tenia dits soldas de cort de non fasiam tot lo mal auriam poqut far et lo 1537 delogierom per anar Impimont et dit […] de [var…es] quant foget sus lo pont diget tals paraulas signiores de nizza. Io vos dechio che tanto quanto porreis non debeis Intrar guarnisiom In vuestra tierra che siam magior di vosotros.
1538.   Mil Cinqs cens trenta [sue...] si feget una semblada aisit a nizza ount si atrobet papa paul et charles quint Imperador: et rei frances rei de francia lo dit charles Imperador logiet a [villafranca] ambe la armada de qual’ lo prince doria era cap: et toi rei frances a villanove ambe bellissima compagnia: loppapa devia logiar In castel ambe gardia de spagniols quant causa aver Intendat los nissars si mutinerom et si acorderom ambe Los soldas eram en castel di savoiams et [pimontezis] disent [monsignor] de savoia non poder donar la fortessa per la comvention [...] ambe [...] anteccesors et si leveron totas tres las natioms et elegeron un cap agem una dellos savoisiams fu monsur de borgies los pemontezes un soldat che si dessa compagnia Los nisars [...]: badat et tengerom consels los tres nomas

Ambe compagie de autres soldas del castel como si deviam governar fogeron resolus de tenir la fortallessa a nome de moasar lo prinse fil del duct carle et madama beatrix de portugal et qui seria desurpant Le dittas nations fossa gibtat del [ba...] davat et che degum degessa anar parlar à son ecellentia che non fosie [...] [...] de cada [...] et avere demandant son [ecellentia] voler parlar atus anerom sobre lo bastiom dit malla [...] et aqui aplichiat son eccellentia disset tals paraudas mesurs vos saves biem che je suis votre primer et vos mes subgiets et deves observer [seque] ge: ai promis a sa mageste cest de lui remetre ceste plasse pour venir logier [nostre] sant pere le papa [aveque] [...] guarde chef ara de spagniols subit li foget respondut par les nissars por [sell…] chi eti le chief [monsigniur] permieremant vos demande pardom et lissansse de parler a’ quel la donna et dit monsigniur vos saves che la citte et pais sest donee alla maison de savoie vos antessesurs [aveque] conventiom de non les podor vandro ne aliener amplus grant ne petit de nous et anavant che vos sussesurs le volisse fere nos sera […] non defendre [aveque] les armes quoi parsons fere et cedit sons les soldas se mirent a trier savoie ont […] che le bom primpre na plut rihen dino mes fuit constret se retirer dedans la eglise en una chapelle de sant bertomice et alors les trois eveques altres quatre [ofinque] pour voir si la maisom estoit provedue et troverent chi niavoit presche riem et fon conclus che Iam badat anaria alla villa [seque] fes emcompagnia de trois Iamtils homes et troberon los sendeges quals li fegeron deliourar deliourar sinqs cens […] [saques] de farina et doscens quintals de fromagies et trescens quintals de lartes et tout davant lo Bont son portat davant alla porta dou castel et dit badat portet : […]

[Page 200:]
per prestar allos soldas quals non avian undenier de saborsa et lo tut li fuget pagat per la comunitat et lo papa si alogiet alla oservansa foro della villa tant quant dits princes fogerom aisit demorant en armos ambe bonisime ordre [desos…] che endit temps [no…] si feget deguns videntio la ecellentio de [monsigniur] nostre volia che ellos si vengessam logiar en lo castel et vengiort entres los autres fes dire per monsur de chinet et brusi a qui badat che anessa dire al poble che vengessam en lo plassa de sant Ioam o : sia sant michel ont avia una belissima plassa che sum ecellenta lur vollia parlar som comandament dit badat anet acompagnat de dos senteques et fes venir tot lo poble : ecet los che eram en gardia ambe lo tamborim et [sinque] ensegnias aplicas aquit monsur montet sobre um banquet et diquet tals paraullas mesiurs vos estes mes subgiets et je suis vostre primper et soveraim signiur porquoi ne volevos che ces primces logient dedans la ville et château tos ansamble respondirent vos estes [nostre] prince et soveraim signiur et feres piche taborim et tos amsamble crierent savore favore viva savoia et marcharent enbatagle sans fere autre reponsse de forte che le bon primce fu contrariat se retirer au chasteau et la estre reirar mandet demandar [Ioam] badat qual refuser anarper crenta della conventiom et quiramet fache […] las tres nations [soer…] che degun non augessa anar parlar a son ecellentio che non fosson tres un de cado nation savoiam pimontes et nissart desorte che tant sagiament foget menado la causo che monsur foget [signiur] como es : so es che non serio si […] menat autrament ero perdut tot lo rest de som pais […ssent] si retirat monsur In castel […] ero lo pellos mandat per la magesti per pendre lo logis per la santitat de papo paul et sa

Cardio de [spagnols] a compagniat de sons sugets et servitors onde ero raimier baron de buels mons de brasi mons de […] monsur de berro monsur de torretas et autres [signur] acompagnant son ecellentio et pellos et […] et autres nisars […] em pimonteses dit [signur] torettas seros et berra diserona a quo badat dis vueglo che de aisit scas bom merquant la resposta de dit sert [seque] dis aura ordinat pus che conservi la [persona] de [nostre] mestre et soverain [signur] quant mi degessa costa lo [vi…] non marquarai si levet un pimontes nomat […] [signur] di benete qual disset tals paraulas [monsignur] et voisy le rave di savoya et il burre di peimont et il pisalem de nizza an facs uno sauso chi il diavol non nem mangaria puis paur apres monsir lo price emanuel [fili…] dicet tals paraudos mesurs gardes chem […] […] porte […] [cuque] cosse sams […] [seu…nos] vos garderon biem cons’ avons Iure et ses muragles tiendrom frot et nos vies sussitauit spiritum do mielis pour etre petit amfat depuis [monsignur] fit demander quo badat che alesso baiser le […] […] papo et che li apresentasso le cles et li disso si se volet nenit alogier dedans la villa che il li dorret garde de […] […] nissars ben en ordre qual badat anet ombe consientiment dellos autres anet acompagnat de bertomairom galleant baiser lo pet au papo cum li diset et la resposto dit sa santitat foget che ello ero ben alogiat pueis che [monsignur] non li aura volgut donar lo castel Io li respondi [vostra] non pendra a mallo para per non esser en sa mam dello faire et ello diset gardare al manco non si faria desordine all’ forostieri dentro la terra como si fava In bolognia li […] soa santita non dolit […] In questo per che noi per savano [solu…] ingardar la cinta et castello per che tal era nostro

[Page 201:]
Nostro Intento di non far dispiachere a nessuno ansi protegirli
1543   Mil Cinqs cens quaranta tres Rei de gransia frances feget venir armada del turt sent et […tarta] galeras 180 melus los corsaris de argies et passeron dan mes de moi devant nizza et les galleotas anerom comtra pat nau gualla era de particips nissars erare lo qual Io ero particip per la quarta part cargada de sal et autras mercansias pationegrada per panin qui paulo ceresa et como valeros volget combatre non vesent la armada qualla era cuberta dal terrem et las non galleatos la nero assaglir et per colpo del aubre mal sigur ansi nesent totta lo armada si render et ditta armada si reiret au pont de tottom qual en venguda per anar far sconta al rei frances qual era al [p…idi] de perpignan ambe grossa compagnia mes trobet che carlo quinto Imperador rei de spagnio aget tamben formit dit perpignian che fuget forsat si retirar ombe las trombas au sar et hobant si la dita armado allas spallas non sabent como far la predestinet per nizzo ambe camp de franceses et Italliams quals vengom assediar nizza et li meterom lo siegie ambe 25 grosses canons quals part tiravom LOQ lisuros de peiro et autro de 75 lisuros olero las collobrinos eran aretadas alla montagnia anant In simies et sotto memboron quallos tiravam au castel et bateron la villa 17 : giors la pluspart alla torre de sint caires ont es astoro lo bastiom de s. georgi et ferom uno brechio sobre ditta torre tirant a miagiort anautio de ditto torre fins al portal della : pairoliero sont lo giort de nostro dono de soust nos donerom lo assaut et per los nisars forom bem rebatas

Non avent soldas deguns forestiers plus feron una autra [bat…] sotta lo bastiom della pairoliera venent alla vouta dal [p…] per qual si podia sortir et intrar a caval et una utra sotta lo pont et al sim manderom un taborim per nos [so…] si si volit m rendre ont se retirerom a san frances mosur de mon fort governador de nizza et monsur de chastelar coronel et los capitanis della villa et resolutament [an…] resolver si rendre a patis et manderom monsur onosatment abat de spons per far los patis qual tornat anet [reso…] che ambe patis si rendiam che non si soquegarion la villa maerim che eram a patis moret in castel 200 nisari che porterom tantas vitoaglas che formiron dit castel et lo garderom autrament ero spedit et perdut et che sem volia anar seria a som plaser et che si li fossa qualche capt che volgessa sortir ombe la Iasegna desplegada li serio [li…] […] so fom alla requesto del cap : badat qual sortit omb 500 homes tra paisans et nissars ambe lo tambor et Insegnia desplegada qual portava marquartoni galeam son nebot et los fraseses Intrerom dintre la villa ombe los [ture…] et [dav…] si rendessam fogem batus 17 giors ambe la artiglaria et asperem dos assauts lo gros foget aquel de nostro dams de [mo…aust] despues dits franceses et turrs tirerom lartiglaria [da…] lo castel sobre los fossat et fom per consels de bertim boier qual volia minar lo castel essena si retirat au serviss de franseses ambe liom lardo qual si fasia cap : de poble et pagador per franseses per che ti disi non ti fides de villams perche son della rassa stirpa de Iudas plus notta che dit bertio boier fera fach Ingignier de franceses et turchs avent assetat La artiglaria als carmes et alla marina per batre lo pous dits franseses et turchs baterom lo castel siei giours et non plus et fins si fidas del [mi…] dire et clavet nai alla [ma…la] cremmot […] […] [signor] […] […] […] 1543 et 1544 qual […dria] [la…tat]

[Page 202:]
Per fauto de monissioms Interim venger lo secors de 2000 Itallians de quals era cap lo [segniur] [...]: leini possesson per fenestros et autres 500 quals condusia lo [segniur] audum provana per quals lo papo paul paget 60 milla sus […]: en lo camp gros venia per vibiera conduch per nostre duca carle duc de savoia et venget fins alla val de oneglia et da qui [monterom] In pimont perche los dits franseses et turchs abandonerom la villa et meterom lo fuec als quatre cantons della villa [...] la armada turquesqua si retiret a tollom ont suvernet et Interim los nisars si preparerom et auicam per cap et coronel erasme gallean doria qual fu mandat per lo Imbessador dello Imperador da genova ambe tre capitanis dos de Italliam et uno de todeche et
1544   Infraditat 1544 dit erasme anet morir et foget mandat obrestufa paremsim genoves qual sem anet et lors veaget dit [signiur] stefano doria de dossa aiga en compagnat de tres compagnias et nimfosset la villa et ello ambe so confort ea lo fortificar portavam la coffa o’ nostre essemble de forta [que] ambe lur esemple et sagiessa La villa foget fortificada et lan venent la armada [turquesca] sen tornet In levant passet davant nizza et pressentent lo aparat che avia facs dit [signiur] passet deloms et dit [signiur] coronel si portet de tal forta al vene util de cittadims che ogni va lo adorava tut al servisi del altessa [monsigniur] [nostre]. In dit temp che dit [signiur] de
1551   dossa aigu avia lo govert 1551 passet lo [fil...] del rei de romans lo rei de boemia ambe sa confort figla de carlo quinto Imperador ambe belissima armada de navs et galleras et las navs Intrerom en lo port de villa franca et allo passet de lont ambe los galleros et Interim che las navs se arresterom au port monsur de carles cap dellas galleras fransessas venguet

Ambe 14 galleras et Intret dedim lo port de [villafranca] […] et prenget certas navs Intre quals er auna nav de […] de gierro bescaim capitanio cargado de cavals Ianets belissimos et los meret a artido et lo rest de ditto armado sobredia [segniur] stefano doria anet defendre ambe sas gens de terra et recobret un vaisel sont ero un ellefant qual fomcondur a nizzo et tirat In terro et condut In genovo et In dit temps avia In nizza tanto rolabo de [proversi…] de violia 10 o’ 12 millia […] quals dit signor stefano si podia piglar per sious et assims li era conseglat che fagessa causa che non volqui far diseat che comben che lenemi li en agessa donat causa volia oservar sa parolla como gentilhome et cavalier
1567   lo des de mai 36 galleras del rei filio de spegnia fil de carlo quinto Imperador passerom per aisit et portaran lo dut della ambe 3000 spagniols per passar In Itallia qui dis perove In flandres per causa della evention della novella relegioni de lutariams ebe dis por geneva : onde abitta ditta nova religion de luterans dit dut dalba amba dits spagniols anerom In flandres et dit dur fes prisonier lo conte de acqemont et Lo comte dormo et lo feget condurre a brussellas et aquit li fes tagliar la testa li dizant eram somotors del podle contra rei fillip per che dit rei voliam metre la Inquesition In flamdres. Notta che per una pautrona si levet […] entre soldas et los nissars et tot era per lo mal ordre dellos cittadins aviam lo govert della cittat che non avian garnie las portas onde [...] [sal…i] et garni et seset du […] sensa dam per il che ti laisi per ricort che [quant] sarvendra che passe armada che venga da ponent o’ [leva...]

[Page 203:]
Davant arribom aisit si auras cart [que] provedessas las portas de 20 archibusiers et tant de picas o allabandas et aquellas che vorras tenir ubertas et si non auras carga della cittat vai ahobar aquel [que] aura lo govert o los fendeges che li donom recopte et [que] aquel che aura carga della posta non laise Intrar degum che porte armas dasta ni armas de fuechi et fasent ansis temras la villa segura et Impassificatom lo disi per che li fach et probat et vist et per tal ordre ses mes la cittat In repatatiom et si servaras lo nostre ordre entalla reputation seras tengat car per lo bon ordre los nissars som plus stimas che non nallom et lo dio che lai provat et sivolles saber mom nom mi apele groam badat

EuroDocs > History of Monaco: Primary Documents > Transcriptions from the Archives départementales des Alpes-Maritimes > De Monaco

"De Monaco"

Personal tools

Namespaces

Variants

Views

Actions

Search

Navigation

Toolbox